İklim krizi, “yakıcı” boyuta ulaşıyor

Damla Yeltekin

İklim krizinin etkisiyle oluşan sıcak hava dalgaları ve kuraklık, afet listesinin ilk sırasına yangınları taşıdı.

Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS) ve Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, 2025 yılının başından itibaren Avrupa genelinde 1.882 orman yangını kaydedildi. Geçen yıl aynı dönemde bu rakamın 861 olduğu bildirildi.

Yılın başından bu yana Avrupa Birliği ülkelerinde çıkan yangınlarda 1 milyon 15 bin 731 hektar ormanlık alan kül oldu.

Türkiye’de de risk büyüyor

Uluslararası bilim insanlarının oluşturduğu, iklim değişikliğinin sıcak dalgaları, kuraklıklar ve fırtınalar gibi aşırı meteorolojik olaylar üzerindeki etkisini hesaplayan World Weather Attribution (WWA- Dünya Hava Durumu Atıf Girişimi’nin)Türkiye, Yunanistan ve Güney Kıbrıs’ta artan orman yangını riskine dikkat çekti. WWA’nın veri ve analizleri, 2025 yazında Yunanistan, Türkiye ve Güney Kıbrıs’ta gözlenen aşırı sıcak, kuru ve rüzgarlı koşulların, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle normalden çok daha yoğun ve yangınların yayılmasına daha elverişli hale geldiği belirtildi.

Yunanistan’da 45C’nin üzerindeki rekor bir sıcak hava dalgası, kuraklık ve kuvvetli rüzgarlarla tetiklendi. Yunanistan’da Temmuz–Ağustos 2025 arasında çıkan orman yangınlarında Sakız Adası, Patra, Doğu Attika, Zakintos ve Preveze bölgelerinde toplam yaklaşık 19 bin 800 hektar alan kül oldu. Bu yaz Yunanistan, Arnavutluk, Bulgaristan ve İspanya’da çıkan yangınlara AB Sivil Koruma Mekanizması 17 kez müdahale etti. Uzmanlar, eş zamanlı büyük yangınların söndürme kapasitesini zorladığını ve bazı bölgelerde “adaptasyon sınırlarının aşılabileceğini” vurguluyor.

Güney Kıbrıs, onlarca yılın en kötü orman yangınlarını yaşadı; yoğun sıcak hava, rüzgar ve kuraklık nedeniyle Limasol’un kuzeyinde büyük yangınlar çıktı, Monagri köyünden kaçan iki kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 125 kilometrekarelik alan yok oldu ve 14 köy tahliye edildi. Adanın yüzde 1’i yok oldu.

İklim değişikliği etkisi: “100 yılda bir” yerine “10 yılda bir”

WWA grubundan 28 araştırmacının analizine göre insan kaynaklı iklim değişikliği, yangına elverişli hava koşullarını 10 kata kadar daha olası hale getirdi.

• Sanayi öncesine kıyasla +1,3°C’lik ısınma, yangınların şiddetini artırdı.
• Eskiden 100 yılda bir görülen aşırı koşullar, artık 10–20 yılda bir yaşanıyor.
• Gelecek projeksiyonlarına göre, 2,6°C’lik küresel ısınmada bu yangınlar daha sık ve daha yoğun olacak.
• İklim değişikliği ve artan sıcaklıklar, dünyadaki orman yangınlarını her 10 yılda yaklaşık 2 kat artırdı.
• Amerikan Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesinin (NOAA) tahminlerine göre, 2100 yılına kadar küresel orman yangınlarının sayısı yüzde 50 artabilir.

Türkiye’de durum

• Türkiye’deki 2025 orman yangınlarından en çok etkilenenler bölgeler; İzmir, Bursa, Çanakkale, Manisa, Bilecik ve Hatay illeri oldu.

Orman Genel Müdürlüğü verilerine göre 1 Ocak – 17 Temmuz 2025 tarihleri arasında 5 bin 231 yangında 64 bin 500 hektarlık alan zarar gördü. 17 Temmuz’dan sonra çıkan yangınlar ve büyüklükleri göz önüne alındığında, yanan alanın büyüklüğü endişe verici boyutlara ulaştı.

Türkiye’deki 23,1 milyon hektar ormanlık alanın yaklaşık yüzde 54,1’i orman yangınlarına karşı hassas olarak değerlendiriliyor.

• 2020-2024 arasında 2.945 yangın, yaklaşık 43.255 hektar ormanlık alanı yok etti.
• 1937–2024 döneminde toplam 126.270 yangın kaydedildi; yıllık ortalama 1.435 adet.
• Son 10 yılda (2015–2024) 27.332 yangın meydana geldi, yıllık ortalama 2.733 adet; en yüksek sayı 3.797 (2024), en düşük 2.150 (2015).
• 1937–2024 arasında toplam 1.907.280 hektar ormanlık alan zarar gördü, yıllık ortalama 21.674 hektar.
• Dünya genelinde, 2001–2011 arasında yanan alan yaklaşık 42 milyon hektar, 2012–2022 arasında ise 84 milyon hektara ulaştı.

“Akdeniz iklimi genişliyor; Batı Karadeniz’de bile ormanlar yandı”

 Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, “dünyanın, iklim değişikliğiyle başa çıkamadığını” belirterek, özetle şu tespitlerde bulundu:

“Kuraklık, sıcak hava dalgaları ve tarımsal kayıplar giderek büyüyen sorunlar haline geldi. Batı Karadeniz ve İç Anadolu’nun kuzeybatısındaki ormanlar bile yandı. İklim değişikliğiyle birlikte Akdeniz iklimi bu bölgelere doğru genişliyor. Artık ormanlar ile insan faaliyetleri arasında ciddi bir mesafe koymamız gerekiyor.

“Kurak yaza, daha da kurak girdik”

Bu yaz bizde biraz geç başladı ama Haziran sonu ile birlikte sıcak hava dalgaları ve çok yüksek hava sıcaklıklarını yaşadık. Hem normallerinden çok sıcak hava koşulları yaşandı hem de uzun süreli tarımsal, ekonomik ve ekolojik kuraklıklarla girildi. Zaten kurak olan yaz aylarına daha da kurak girdik. Pek çok ardışık ay, sanayi devrimi öncesine göre normallerinden çok daha sıcak geçti.

“Türkiye’nin iklim haritasını değiştiriyor”

Artık iklim değişikliğiyle birlikte Akdeniz iklimi, hem İç Anadolu’nun batı ve kuzeybatısına hem Batı Karadeniz’e doğru hareket etmeye başladı. Son 30 yıla baktığımızda Türkiye’de Akdeniz ikliminin alanını genişlettiğini ve aynı zamanda yarı kurak step ikliminin alanını genişlettiğini, nemli ılıman Karadeniz ikliminin ve Kuzeydoğu Anadolu’nun soğuk ikliminin ise alanını daralttığını görüyoruz. Türkiye’nin iklim haritasını değiştiriyor. Bu değişim, yangın riskinin geleneksel olarak yangına dayanıklı olan bölgelerde bile artmasına yol açıyor.”

“Proaktif ve bütünleşik afet yönetimi uygulanmalı”

Türkeş çözüm için proaktif olmak gerektiğini vurgulayarak, “Bütün bunların aynı anda düşünülmesi gerekiyor. Proaktif ve bütünleşik afet yönetimi uygulanmalı – kamu, özel sektör, sivil toplum ve yerel yönetimler arasında ayrım yapılmaksızın tüm paydaşların kaynakları ve sistemleri entegre edilmeli. Hiçbir halkası ihmal edilmeden bir kuraklık yönetim döngüsü oluşturulmalı” dedi.

“Yangının çıkış noktasında belirleyici faktör; insan”

Alevlerin hızla yangına dönüşmesinde iklim krizinin etkisi bulunsa da çıkış noktasında insan faktörü hala belirleyici.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2025 yılı içinde toplamda 5 bin 121 yangının çıktığını, çıkan yangınların yüzde 96’sının ‘doğrudan ya da dolaylı olarak’ insan kaynaklı olduğunu vurgulamıştı. Yangınların kontrol altına alınabilmesi, büyümemesi için de önemli faktörler arasında arazi yapısı, rüzgar ve müdahale gibi sebepler yer alıyor.

“Yangın bir dildir, liyakat şart”

Tarım Orman-İş Genel Başkanı Yusuf Kurt, her yangının kendine özgü özellikleri olduğunu vurgulayarak, “Yangın bir bilim dalıdır, her yangının bir dili vardır. Bu dili okuyabilmek için sahada yıllar geçirmek gerekir. Muğla’nın uzmanı Çanakkale’de acemidir, topografyayı, rüzgârı, bitki örtüsünü bilmez. Çanakkale’de 20 yıllık tecrübeli birini Karadeniz’e, Erzurum’da sadece soba yangını görmüş birini Muğla’ya atarsanız yangın yönetilemez. Artvin’deki bir uzmanı getirip Antalya’ya işletme müdürü yaparsanız, Artvin’de zorla yakamadığı ormanı, Antalya’da en basit kıvılcımda yakabiliyor. Çünkü iklimi, rüzgarı, bitki örtüsünü bilmiyor. Yangın coğrafyaya göre değişen bir dildir.  2023’te 3 bin 500 yeni işçi aldık. Liyakatsizlik, yangından daha tehlikeli…”

“Traktörler arazöze çevrilebilir”

Son yıllarda özellikle biçerdöverlerden çıkan yangınlarda artış yaşanıyor.

Kurt, çelik tablanın taşa çarpmasıyla kıvılcım çıktığını belirterek, “Eskiden alüminyum levha kullanılırdı, şimdi maliyet nedeniyle çelik kullanılıyor. Saman pahalı diye tarlalar daha derin sürülüyor, taşla temas artıyor. 600 dönüm buğday tarlası bir kıvılcımla yanabiliyor. 16 milyon TL’lik bir arazöz yerine 140 bin TL’lik su tankıyla her traktörü arazöze çevirebiliriz” diye konuştu.

“Orman Bakanlığı oluşturulmalı”

Kurt, Orman Bakanlığı’nın geçmişte olduğu gibi ayrı bir bakanlık olarak yapılandırılması gerektiğini ifade ederek, “Orman Genel Müdürlüğü artık bakanlık olmalı. 23 milyon hektarı (Türkiye’nin yüzde 30’u) 6 bin 500 orman mühendisiyle yönetemeyiz. En az 14 bin orman mühendisi şart” dedi.

“Yanlış kentleşme orman yangınlarını yerleşimlere taşıyor”

TMMOB Şehir Plancıları Odası, “Yangın Gerçeği: İklim Krizi, Kentleşme ve Kamusal İhmal” başlıklı açıklamasında, Türkiye’nin dört bir yanında çıkan orman yangınlarının yaşam alanlarına hızla ulaşmasında yanlış şehir planlamalarının etkili olduğuna dikkat çekti.

Açıklamada, koruma statülerinin aşındırılması, orman ve tarım alanlarının yapılaşmaya açılması, kırsal yerleşimlerin planlama süreçlerinin dışında bırakılması gibi uygulamaların kentleşmenin doğal eşikleri zorladığı belirtildi. Şehir plancıları, “Kentleşme, orman alanlarının sınırına kadar yayılmakta; bu da yangınların çok daha hızlı ve sık biçimde yerleşim alanlarına ulaşmasına, köylerin, mahallelerin ve kırsal yerleşimlerin tahliye edilmesine neden olmaktadır” ifadelerine yer verdi.

“Yangınlar ormanlık alandan yerleşim yerlerine hızla ulaşıyor

Koruma statülerinin aşındırılması, orman ve tarım alanlarının yapılaşmaya açılması ve kırsal yerleşimlerin planlama süreçlerinin dışında bırakılması sonucunda kentleşmenin doğal eşikleri zorladığı belirtilen Şehir Plancıları Odasının açıklamasında, “Bu da yangınların, çok daha hızlı ve sık biçimde yerleşim alanlarına ulaşmasına, köylerin, mahallelerin ve kırsal yerleşimlerin tahliye edilmesine neden olmaktadır” denildi.

Yangın riski ile yerleşim baskısı arasındaki çarpık yakınlaşmanın yalnızca plansızlığa değil, yaşamı riske atan bir kentleşme modelinin kurumsallaştığına işaret ettiğini belirten açıklamada, planlamanın birincil görevinin yaşamı korumak olduğunun altını çizildi.

“5 orman yangınından 1’i elektrik hatlarından çıkıyor” 

• 2023 yılında elektrik direklerinden çıktığı ileri sürülen Çanakkale Damyeri mevkinde çıkan yangınlarda 2 bin 890 hektarlık alan zarar gördü.
• Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2024 yılında Çanakkale’de Tarihi Gelibolu Yarımadası’nda yol kenarındaki elektrik direğinden çıkan kıvılcımın yaklaşık 700 hektarlık alanda etkili olan orman yangınına yol açtığını ve yangının kontrol altına alındığını açıklamıştı
• 2025 temmuz Çanakkale Barbaros Mahallesi’nde ayında aynı ay içinde iki kez aynı trafo patladı.
• 2025 yılında İzmir’in Çeşme, Seferihisar ve Foça ilçelerinde yaşanan yangınların da elektrik kaynaklı olduğuna dair görgü tanıkları ve yetkililerin açıklamaları bulunuyor.

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Başkanı Mahir Ulutaş, Orman Genel Müdürlüğü verilerine 5 orman yangınından 1’inin elektrik hatlarından çıktığını ve bu oranın her yıl arttığını belirtti. 

Enerji hatlarından çıkan yangınların önlenmesi için güzergâh boyunca riskli bitki ve ağaçların temizlenmesi, teknik standartlara uygun bakım yapılması gerektiğini ifade eden Ulutaş, enerji hatlarının uluslararası standartlara uygun şekilde bakım ve temizliğinin hayati önem taşıdığını vurguladı. Özelleştirme sonrası bazı şirketlerin bu yükümlülükleri yerine getirmediğini ve bakımın yetersiz kaldığını belirten Ulutaş, elektrik altyapısının kamusal ve merkezi planla yönetilmesi gerektiğini vurguladı.

Bu haber, Avrupa Birliği finansal desteği ile üretilmiştir. Haberin içeriği tamamıyla Damla Yeltekin’in sorumluluğu altındadır ve hiçbir durumda Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.