Rusya Arktik’te tek başına kalacak

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Başar Tokmak

İsveç’in NATO üyeliği ile Arktik Devletleri olarak bilinen sekiz devletten yedisi NATO üyesi oldu. NATO’nun genişlemesine karşı ne
kadar tavizsiz olduğu geçmişte Gürcistan’da ve bugün Ukrayna’da görülen Rusya’nın, gelecekteki politikaları ise merak konusu. Arktik
araştırmacısı ve öğretim üyesi Ferdi Güçyetmez, bu üyeliğin Rusya için sürpriz olmadığını vurgulayarak, “Rusya ekonomik ve askerî
güvenliğini sağlamada Arktika’ya özel bir yer ayırmaktadır” dedi.

Macaristan iktidar partisi Fidesz, başlarda istekli görünmemeye çalışsa da Macaristan Parlementosu 188 oyla İsveç’in NATO üyeliğinin önündeki son engeli kaldırmıştı. İsveç’in üyeliği sonrası NATO’nun kuzeydeki genişlemesinin bölgesel etkileri de tartışılmaya başlandı. İsveç’in üyeliği ile 1996 tarihli Ottawa Beyannamesi’ne göre Arktik devleti olarak kabul edilen sekiz devletten yedisi NATO üyesi oldu. Rus siyaset bilimci Aleksandr Dugin’in “Rusya’nın kaderi” olarak tanımladığı Arktik’te bölge ve bölge dışı aktörleri neler bekliyor?

Bölgenin geleceğini Arktik politikaları üzerine çalışan ve İsviçre’de öğretim üyesi olan Ferdi Güçyetmez ve Belçika’daki Ghent Üniversitesi’nden araştırmacı Berk Vindevogel 9.Köy için değerlendirdi.

Yediye karşı bir

Ghent Üniversitesi’nden araştırmacı Berk Vindevogel, Arktik’te Rusya-NATO ayrımının yeni olmadığını ve İsveç’in üyeliğiyle bu ayrımın resmileştiğini kaydetti. İsveç’in NATO üyeliği öncesinde de bölgede iş birliği içinde olduğunu, bölgede olası bir NATO-Rusya
çatışması durumunda geçmişte de Finlandiya ve İsveç’in NATO tarafında yer alması beklendiğini belirtti. Rusya’nın uzun süredir
yaptığı hazırlıklara dikkat çekerek, NATO’nun da İsveç üyeliği ile bölgedeki komuta sisteminin güncellenmesi gerektiğini vurguladı.

İsviçre’de bilimsel çalışmalarını sürdüren Ferdi Güçyetmez ise Rusya’nın NATO genişlemesine ilişkin bakışını Rusya tarafından 31
Temmuz 2022’de yayınlanan deniz doktrininde yer alan ifadelerle değerlendirdi:

“NATO’nun genişlemesi Rusya tarafında tehdit olarak algılanıyor. Bu nedenle Rusya açısında askeri harcamalara ve askeri teçhizata yönelik yeni önlem paketlerinin hayata geçirilmesi bir zorunluluktur. Yeni doktrinde Arktik Denizi için oldukça geniş bir alan verildi. Bu noktada Rusya, NATO ve bünyesindeki ülkelerin genişlemesini nasıl gördüğünü kendisi tanımlamış olmaktadır. Böylelikle bize bu konuda ne kadar ciddi olduğunu göstermiş oldular”

Rusya’nın bölgedeki iddiaları

Bölgede 17. yüzyıla uzanan Rus politikalarına dikkat çeken Ferdi Güçyetmez, bölgenin yalnızca iklim değişikliği üzerinden tartışılmaması gerektiğini belirterek jeopolitik analize de dikkat çekti: “Rusya’nın eskiden bu yana sürdürdüğü iddiası, Arktik Okyanusu’nun kendi kara parçasının doğal uzantısı olduğu şeklindedir. Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’nin Rusya tarafından onaylanması 1997 yılında olmuştur. Rusya, 2001 yılında kıta sahanlığını genişletme hakkını ortaya atan ilk ülke olarak Birleşmiş Milletler’e başvuruda bulunmuştur. Rusya’nın talebi önemli petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip olan yüzde 45’lik bir kısmı içeriyor”

Yalnızlaşan Rusya Çin’e sarılır mı?

Kutup İpek Yolu Projesi ve yakın Arktik ulusu olma söylemiyle en önemli bölge dışı aktör Çin olarak görülüyor. Bölge devletleri arasında yalnızlaşan Rusya’nın Çin ile ilişkilerini nasıl etkileyeceğine ilişkin sorumuza yanıt olarak Güçyetmez, Çin’in bölgedeki
politikasını bir tarafı desteklemekten ziyade bir çıkar dengesi olarak tanımladı. Ayrıca Rusya’nın Çin ile stratejik ortaklığa değer veriyor gibi görünmesine karşın bölgede güçlü bir Çin’i istemediğini kaydetti:

“Rusya Kuzey’de alternatif bir ortağa ihtiyaç duyuyor. Ancak ortaklığın kendi güç merkezinin dışına çıkmasını istemiyor. Bu konuda Rusya’nın rahatsız olduğu konulardan birisi para ilişkileri. Şöyle ki: Rusya, Kırım’ın ilhakı ile Batı kaynaklı mali ve teknik sınırlamalarla karşılaşınca ihtiyaç duyduğu yatırımı Çin’den temin edebildi. Bu konu doğrultusunda Çin bankaları Arktik bölgesindeki projelere 12 milyar dolar kaynak sağladı. Daha sonra Fransa başta olmak üzere diğer Avrupalı devletlerin enerji şirketlerinden (Novatek gibi) çıktığı hisseleri de Çinli yatırımcılar aldı. Bu çerçevede Çinli tüccarların uluslararası LNG (sıvılaştırılmış doğalgaz) piyasasının ve ücretlerinin belirlenmesinde giderek artan bir rol oynayacağı öngörülebilir”

Buna ek olarak Güçyetmez, Çin’in yeni buzkıran gemileri ile buzullarda artan faaliyetlerine ek olarak Çin’in Avrupa devletleri ile
ikili ilişkilerinden Rusya’nın rahatsız olduğunu vurguladı. Arktik ülkelerine göre Çin daha güçlü buzkıranlar yapmaya ve böylelikle
ticaretini Avrupa’nın kalbine taşımaya devam ediyor.

“Türkiye de bölgede denge kurmalı”

Arktik araştırmacısı Eda Ayaydın, İklim Haber’deki yazısında Türkiye’nin Arktik politikaları netleştirmesi yönünde vurgu yaptı. Söz
konusu yazıda Rusya’nın Ukrayna işgali sonrası diğer arktik devletleriyle ilişkisinin kesildiğini ancak Türkiye’nin bölgede Rusya ile iş birliği içinde olduğunu belirtildi. Bilimsel iş birliğinin yanı sıra Türkiye’ve verilen Rus sondaj platformunun elektriklendirilmesi ve buzkıran gemisi yapım işleri basına yansıyan ekonomik projeler arasında. Ayaydın yazısında, bölgede Türkiye için ekonomik ve askeri çıkar sağlamanın gerçekçi bir hedef olmadığını belirterek Rusya ve diğer yedi devlet arasında denge kurulması gerektiğini belirtti.