Organ bağışı: Hayati bir sorumluluk

Songül Yakışan

Organ bağışı, modern tıbbın en etkili uygulamalarından biri olarak binlerce hastaya yeniden yaşama tutunma imkânı sunuyor.Organ nakli alanında önde gelen isimlerden Doç. Dr. Onur Kırımker, organ naklinin yalnızca “son çare” değil, doğru zamanda uygulandığında hayat kurtaran temel bir tedavi olduğunu vurguladı. Organ bağışının tıbbi, hukuki ve dinî boyutlarına dikkat çeken Kırımker, bağış oranlarının artmasının yaşam süresi ve kalitesini doğrudan etkilediğini ifade etti.

Organ nakli son çare değil

Organ naklinin toplumda hâlâ “son şans” olarak algılandığını belirten Kırımker, bu yaklaşımın tıbbi açıdan doğru olmadığını söyledi.Özellikle böbrek ve karaciğer naklinin, hastanın vücut direncini tamamen kaybetmeden doğru zamanda planlanması gereken bir tedavi olduğunu ifade eden Kırımker, geç kalınan vakalarda hem ameliyat başarısının hem de yaşam süresinin olumsuz etkilendiğini vurguladı.

Diyaliz yerine nakil; daha uzun bir yaşam

Son dönem böbrek yetmezliği olan ve tıbbi engeli bulunmayan hastaların mutlaka organ nakli bekleme listesine alınması gerektiğini belirten Kırımker, özellikle canlı verici mevcutsa naklin geciktirilmemesi gerektiğini dile getirdi. Diyalizin, ister hemodiyaliz ister periton diyalizi olsun, uzun vadede hastayı hem fiziksel hem de psikolojik olarak yıprattığını ifade eden Kırımker, böbrek nakli olmayan hastaların nakil olanlara kıyasla ortalama 8-10 yıl daha az yaşadığını söyledi.

Başarılı bir nakil sonrası hastaların haftada üç gün saatlerce diyalize girmek zorunda kalmadığını belirten Kırımker, sosyal yaşam ve seyahat özgürlüklerinin arttığını, bu nedenle böbrek naklinin mümkün olan en uygun zamanda uygulanması gereken öncelikli tedavi olduğunu ifade etti.

Diyalizin psikolojik yükü göz ardı edilmemeli

Uzun süreli diyalizin yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda ciddi bir psikolojik yük oluşturduğunu vurgulayan Kırımker, hastaların işlerini, sosyal hayatlarını ve günlük planlarını tamamen diyaliz programına göre ayarlamak zorunda kaldığını söyledi. Diyaliz merkezlerinde geçirilen saatler ve sonrasındaki toparlanma sürecinin yaşamdan önemli bir zaman çaldığını belirten Kırımker, bu durumun insan psikolojisini olumsuz etkilediğini kaydetti.

Beyin ölümü koma değildir

Organ bağışı sürecinde en sık karşılaşılan yanlış bilginin beyin ölümü ile komanın karıştırılması olduğunu ifade eden Kırımker, Türkiye’de beyin ölümü gerçekleşmemiş bir kişinin kesinlikle organ vericisi olamayacağını vurguladı. Beyin ölümünün tıbbi, hukuki ve dinî açıdan ölüm anlamına geldiğini belirten Kırımker, sosyal medyada dolaşan “komadaki hastadan organ alınabilir” ya da “ameliyat masasında canlanan hasta” gibi iddiaların bilimsel karşılığı olmadığını söyledi.  Beyin ölümünün ileri klinik testler ve görüntüleme yöntemleriyle, bağımsız uzmanlardan oluşan bir kurul tarafından kesin olarak belirlendiğini aktaran Kırımker, koma hâlinde organ bağışının Türkiye’de mümkün olmadığını net bir dille ifade etti.

Etik ve hukuki güvenceler neler?

Organ nakli sürecinin sıkı etik ve hukuki denetim altında yürütüldüğünü belirten Kırımker, beyin ölümü kararının nakilden çıkar sağlayabilecek hekimler tarafından verilmediğini, sürecin tamamen bağımsız kurullar tarafından yürütüldüğünü vurguladı. Organ ticaretinin hem tıbben hem de hukuken mümkün olmadığını vurgulayan Kırımker, özellikle akraba dışı canlı vericilerde etik kurulların titiz inceleme yaptığını belirtti.

Türkiye’de organ bağışı neden hâlâ düşük?

Türkiye’de organ bağışı oranlarının düşüklüğünü toplumsal güven eksikliğiyle ilişkilendiren Kırımker, birçok ailenin yakınlarının naaşına dokunulmasını istemediğini, bunu sevginin bir göstergesi olarak gördüğünü ifade etti. Ancak aynı kişilerin organ ihtiyacı yaşandığında canlı verici bulmak için her yolu denediğini söyleyen Kırımker, bu çelişkinin bağış oranlarını olumsuz etkilediğini belirtti. Son dönemde yapılan yasal düzenlemelerle, kişinin hayattayken organ bağışçısı olması hâlinde yakınlarının bu karara müdahale edemediğini ve bağışçının birinci derece yakınlarına ileride organ nakli ihtiyacı doğarsa bekleme listesinde öncelik tanındığını hatırlattı.

Ölümün kıyısından dönen hayatlar

Meslek hayatında pek çok zorlu vakayla karşılaştığını anlatan Kırımker, 40 saat uykusuz kaldığı bir kadavra nakli ile ameliyat sırasında 90 ünite kan verilen ağır bir karaciğer nakli hastasının üç hafta sonra yürüyerek taburcu edilmesini organ naklinin hayat kurtarıcı gücüne örnek olarak gösterdi. Mantar zehirlenmesi sonrası komaya giren bir çocuğun, zamanında yapılan karaciğer nakli sayesinde hayata tutunduğunu aktaran Kırımker, bu vakaların organ bağışının hayati önemini açıkça ortaya koyduğunu, kadavradan yapılan nakillerin ise hem teknik hem de hasta açısından daha avantajlı olduğunu vurguladı.

Organ naklinin yüksek riskler barındıran bir tedavi olduğunu hatırlatan Kırımker, karaciğer naklinde yaklaşık yüzde 15, böbrek naklinde ise ilk yıl içinde yüzde 5 civarında organ kaybı riski bulunduğunu ifade etti. Hekimlerin kendilerini “kurtarıcı” olarak görmediğini belirten Kırımker, yalnızca bu sürece vesile olduklarını söyledi.

“Organ bağışı hayati bir sorumluluktur”

Organ bağışı konusunda tereddüt yaşayanlara da seslenen Kırımker, bağış imkânları artmadığı takdirde herkesin bir gün çok sevdiği birini organ beklerken kaybedebileceğini hatırlattı. Organ bağışının bireysel değil, toplumsal bir sorumluluk olduğuna dikkat çeken Kırımker, bu bilincin artmasıyla birlikte daha fazla hayatın kurtulabileceğini söyledi.