Özgecan Siyez
İzmir’de aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanları, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından Hastalık Yönetim Platformu (HYP) Tarama ve Takip Kılavuzu kapsamında yürürlüğe alınan yeni düzenlemelerin sahada ciddi iş yükü ve gelir kaybına yol açtığını savunuyor.
İzmir Aile Hekimleri Derneği (İZAHED) ve Birlik ve Dayanışma Sendikası temsilcileri, performans sisteminin koruyucu hekimlikten çok “veri tamamlama” odaklı işlediğini öne sürüyor. Bununla birlikte yeni düzenlemelerin sahada yarattığı sonuçlara karşı sesini yükseltiyor. İZAHED yöneticileri ve sendika temsilcileri; sistemin teknik bir güncellemenin çok ötesine geçerek hekimlerin çalışma biçimini, gelir yapısını ve koruyucu sağlık hizmetlerinin niteliğini doğrudan sarstığını vurguluyor.
“Hekimlik yerini veri tamamlama baskısına bıraktı”
İZAHED Başkan Yardımcısı Dr. Volkan Altan, HYP ve kronik hastalık takibi süreçlerinde yaşanan dönüşümü şu sözlerle özetledi: “Biz kronik hastalarımızı zaten düzenli olarak takip ediyorduk. HYP ile yapılan şey; amacını ve kime hizmet ettiğini bilmediğimiz bir sisteme, mevcut verilerin mükerrer bir şekilde yeniden girilmesinden ibarettir.”
Dr. Altan’a göre tarama ve izlem kapsamının genişletilmesi, aile sağlığı merkezlerinde günlük iş yükünü belirgin şekilde artırdı. Mevcut sistemin sağlık hizmetinin niteliğini ölçmekten uzak olduğunu belirten Dr. Altan, şu vurguyu yaptı:
“Sistem, hekimin başarısını değil, yalnızca sisteme işlenen veri, tarama sayısı ve kayıt tamamlama oranlarını esas alıyor. Bu durum bizleri koruyucu sağlık hizmetlerinden uzaklaştırarak daha fazla ekran başında çalışmaya zorluyor. Hastadan uzaklaşıp bilgisayar ekranına yakınlaşıyoruz. Artık yalnızca hastayı değerlendirmek yetmiyor; yapılan işlemin sisteme eksiksiz ve doğru zamanda girilmesi de performans açısından belirleyici hale geldi. Sağlık hizmeti, teknik kayıt süreçlerine bağımlı kılınıyor.”
“Aynı gelir için daha fazla iş yükü”
Katsayı değişiklikleri ve performans kriterlerinin gelir üzerindeki adaletsizliğini aktaran İZAHED Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Özlem Muslu, hekimlerin ekonomik olarak köşeye sıkıştırıldığını belirtti. Dr. Muslu, sahadaki mali tabloyu şu sözlerle aktardı:
“Geçmişteki aynı gelir düzeyine ulaşabilmek için bugün çok daha fazla izlem, tarama ve kayıt işlemi yapmak zorundayız. Yani aynı gelir için çok daha fazla iş yükümüz var. Özellikle sistem kaynaklı eksikliklerin doğrudan maaş kesintisine dönüşmesi, çalışma motivasyonumuzu ciddi biçimde etkiliyor.“
Performans sisteminin çalışanları ödüllendiren değil, cezalandıran bir düzene dönüştüğünü ifade eden Dr. Muslu, hekimlerin kontrolü dışındaki faktörlerin dahi maaş kesintisi olarak yansıdığına dikkat çekti: “Hastaların telefon numarasının güncel olmaması, hastanın özel sağlık kuruluşuna başvurması, farklı ilde işlem yaptırması bile performans kaybı ve kesinti olarak bize dönüyor.”
Dr. Aşkın Kesal
Bir aşının önündeki teknik engeller
Birlik ve Dayanışma Sendikası Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Aşkın Kesal ise yalnızca tek bir aşının sisteme işlenmesi için geçilmesi gereken zinciri adım adım aktararak sahadaki teknik çaresizliği gözler önüne serdi:
- Sisteme giriş: Eğer program çalışıyorsa, önce ilgili programa giriş yapılıyor.
- ATS onayı: Eğer Aşı Takip Sistemi (ATS) çalışıyorsa, sistemden uygunluk onayı alınıp aşı stoktan düşülüyor. İzmir’deki yaklaşık 100 aile sağlığı merkezinin 20’sinde ATS’nin çalışmadığını hatırlatan Kesal, sonraki adımları şöyle sürdürdü:
- Veri gönderimi: Eğer Bakanlık sunucuları çalışıyorsa, veri sunuculara gönderiliyor.
- SİNA entegrasyonu: Eğer SİNA (Sağlıkta İstatistik ve Nedensellik Analizi) çalışıyor ve güncelleniyorsa, verinin oraya yansıtılması sağlanıyor.
Kesal, “Bu işlemler sadece aşı için. SİNA’da görünen rakamlar ise maaşımızı belirleyen 118 kalemden yalnızca birkaç tanesini oluşturuyor” diyerek durumu özetledi.
Gebeliğini saklayan hasta için 10 bin TL kesinti
Sistem kaynaklı mağduriyetin en çarpıcı örneğini yine Dr. Kesal şu sözlerle paylaştı: “Gebeliğini bildirmek istemeyen, hatta ailesinden saklayan bir hastanın doğum yapması durumunda, sistem tarafından cezalandırılan taraf aile hekimi ve hemşiresi oluyor. Tek bir böyle vakada aile hekiminden yaklaşık 10 bin TL, ebe ve hemşireden ise yaklaşık 5 bin TL performans kesintisi yapılıyor.”
Günde yüzlerce hasta bakmanın hekimlerde ciddi tükenmişlik yarattığını söyleyen Kesal, artan iş yükünün sağlık çalışanlarının psikolojik dayanıklılığını zorladığını savundu. “Günde 100 hasta bakmaya zorlanan bir hekimin, 40. hastadan sonrası pimi çekilmiş bir bombadır” diyen Kesal, mevcut çalışma koşullarının mesleki tükenmişliği artırdığı uyarısında bulundu.
“Sistem bizden sağlık değil, yalnızca sayı istiyor”
Genel hatlarıyla aile hekimliği sisteminin kronikleşen sorunlarını değerlendiren İZAHED Yönetim Kurulu Başkanı Uzm. Dr. Muteber Çolak, performans sisteminin temel amacıyla uygulamasının taban tabana zıt olduğunu vurguladı. Uzm. Dr. Çolak, şu uyarılarda bulundu:
“Performans sisteminin asıl amacı koruyucu sağlık hizmetlerini güçlendirmek olmalıdır. Ancak mevcut uygulama sahada tam tersi bir etki yarattı. Artan kayıt baskısı, sürekli performans kaygısı ve gelir kesintisi riski, hekimlerin hasta ile geçirdiği süreyi dramatik şekilde azaltırken, işlemlerin yalnızca niceliğini ön plana çıkarıyor. Bu durum uzun vadede koruyucu hekimliği güçlendirmek yerine tamamen zayıflatıyor.“
Sözleşmeli çalışma modeli ile performansa dayalı gelir yapısının bir arada uygulanmasının çalışanlarda derin bir mesleki güvencesizlik hissi yarattığını ve ALO 184 şikayet hattı gibi uygulamaların meslek onurunu zedelediğini ifade eden Uzm.Dr. Çolak, sürdürülebilir bir birinci basamak sağlık hizmeti için taleplerini ve çözüm yollarını şöyle sıraladı:
- Pozitif Performans Modeli: Performans kriterleri sahaya uygun hale getirilmeli, cezalandırıcı değil teşvik edici bir model olarak uygulanmalıdır.
- Teknik Altyapı: Entegrasyon ve sistem hataları en aza indirilmeli, altyapı güçlendirilmelidir.
- Mağduriyetlerin Giderilmesi: Sistem ve altyapı kaynaklı gelir kayıpları karşılanmalı, teknik hatalar sağlık çalışanına mali yaptırım olarak yansıtılmamalıdır.
- Bürokrasi Yükünün Azaltılması: Hasta-hekim ilişkisini güçlendiren, hekimleri sekreterlik ve bürokratik yük altında ezmeyen bir yapı kurulmalıdır.
Hastalar hekimlerinden memnun
Hekimlerin sisteme yönelik eleştirileri sürerken, aile sağlığı merkezlerine başvuran hastalar ise hekimlerinden genel olarak memnun olduğun ifade ediyor.
- Remzi Güven (62, Emekli): Emekli olduğundan bu yana aile hekimine düzenli olarak geldiğini belirterek herhangi bir şikayetinin olmadığını ve hekiminden memnun olduğunu söylüyor.
- R.T. (51): Adının açıklanmasını istemeyen hasta, doktoru tarafından yakından ilgilenildiğini, hiçbir sorunla karşılaşmadığını ve hekiminden memnun olduğunu dile getiriyor.
- B.Ş. (75): Yine adını gizli tutmak isteyen bir diğer hasta ise herhangi bir sorun yaşamadığını ve kendisiyle çok iyi ilgilendiklerini ifade ediyor.
Aile sağlığı merkezlerine başvuran hastalar ise hekimlerinden genel olarak memnun olduklarını ifade ediyor. Görüşülen hastalar, hekimlerin ilgisinden memnun olduklarını belirtirken, aile hekimleri yaşanan sorunların hasta-hekim ilişkisinden değil, sistemsel işleyişten kaynaklandığını savunuyor.
News
