Van’da çarpık yapılaşma: “Güneşin kenti” gölgeleniyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatma Öztürk

Türkiye’de yıllık ortalama güneşli gün sayısının en fazla olduğu illerden biri olan Van’da, birbiri ardına yükselen yüksek katlı yapılar, kentin güneşini perdeledi. Bugün “güneşin kenti” olarak anılan Van’da, gölgesinde kalan binalar ve daralan sokaklar, hem estetik hem de yaşam kalitesini olumsuz etkiliyor. Bölgede hüküm süren Urartuların “güneşin kenti” anlamına gelen “Tuşba” adını verdiği Van; son yıllarda yaşanan çarpık kentleşme nedeniyle bu ünvanını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya. 20. yüzyılın başlarında, özellikle 1915’te büyük yıkımlar yaşayan kent, Cumhuriyet döneminde yeniden inşa edilmeye çalışıldı. Ancak plansız kentleşme, bu yeniden doğuş sürecinde olan Van’ın siluetini gölgeledi. 2011’de yaşanan 7.2 büyüklüğündeki deprem, şehirdeki çarpık yapılaşmanın yarattığı sorunları acı bir şekilde ortaya koyarken, deprem sonrası aceleyle yapılan yeni binalar, sorunu daha da derinleştirdi.

Uzmanlar, sürdürülebilir ve planlı bir kentleşme modeline geçilmediği takdirde, Van’ın hem doğal hem de kültürel zenginliklerinin gölgede kalabileceğini söylüyor.

“Şehirler kör tesadüflerin eseri değildir”

9. Köy’ün sorularını yanıtlayan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Sait Ebinç, kentin tarihi ve kültürel mirasının, plansız şehirleşme ve estetiksiz yapılar yüzünden kaybolduğunu söyledi. Van’da mimari estetik ve tarihi eserlerin korunması ve şehir dokusunun canlandırılması gerektiğini söyleyen Ebinç, “Bir şehir, medeniyetin aynasıdır; kör tesadüflerin ya da zevksizliğin eseri değildir. Batı’da insanlar, atalarından miras kalan 600 yıllık evlerde yaşıyor. Bu evler, asaletini ve doğallığını yitirmeden modern ihtiyaçlara göre yenilenerek günümüze uyarlanmış” dedi.

Van’ın, Türkiye’nin yüz ölçümü bakımından altıncı büyük ili, güneşli gün sayısında ise ikinci sırada olduğunu vurgulayan Ebinç, şu görüşleri dile getirdi: “Ancak bu ışıklar diyarı, mimarların, belediyelerin ve şehir plancılarının plansız yapıları yüzünden gölgelere teslim olmuş. 1990’lara kadar Van’ın evleri istiflenmiş kutular gibi değildi; ferah, güneşle dolup taşan yuvalardı. Bugün ise caddeler, kaldırımlar, trafik karmaşasıyla yürünmez halde.”

Yapı ruhsatları yeniden değerlendirilmeli

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Van Şube Başkanı Baran Bulut Balkan ise Van’daki yapı stokunun yetersiz durumda olduğunu ve kaçak ile denetimsiz yapılar nedeniyle önemli tehlikeler barındırdığını ifade etti. Van’ın yapı stokunun sorunlarla dolu olduğunu vurgulayan Balkan, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Büyük kısmı kaçak, yasal olanlar bile mimari estetikten yoksun. Yapı ruhsatları acilen yeniden değerlendirilmeli. Her toplumda değişim kaçınılmazdır elbette, ancak Van’da şehir dokusunu koruma bilinci kayboldu. Burada yapıların estetikten ne kadar mahrum yapıldığını ifade ediyoruz ama aynı zamanda bir kümelenme de görüyoruz. Buna dair çözüm önerileri yerel yönetimlerle beraber yapılacak çalışmalar neticesinde hazırlanmalı.”

Van ile ilgili çalışmasıyla Prof. Dr. İlhan Tekeli Şehircilik Kültürü Vakfı tarafından Yüksek Lisans Tez Teşvik Ödülü’ne layık görülen Şehir ve Bölge Planlama Uzmanı Araştırma Görevlisi Asude Bolat da kentin yeşil alanlarının artırılması gerektiğini vurguladı. Bolat, yerel kültürü yansıtan estetik düzenlemeler ve çok işlevli mekanların oluşturulması gibi yaklaşımların, fiziksel ve sosyal yenilenmeyi destekleyeceğini aktardı. Bolat, aynı zamanda deprem riskine dikkat çekerek, yeni yapıların modern mühendislik standartlarına uygun olması gerektiğini söyledi.

Sürdürülebilir projelere öncelik verilmeli

Kaçak yapılaşmanın önlenmesi ve mevcut yapıların deprem güvenliği açısından denetlenmesi gerektiğini söyleyen Yapı Denetim Uzmanı Şefik Çetin ise hızlı ve çarpık kentleşmenin, kentin tarihi ve doğal zenginliklerini tehdit ettiğine dikkat çekti. Çetin, bu değerleri korumak için atılması gereken adımları şöyle anlattı:

“Şehrin tarihi ve doğal dokusunu korurken, modern ve çevre dostu bir kentleşme modeli için gerekli adımlar atılmalı. Böylece, enerji verimli binalar, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı ve yeşil alanların artırılması gibi sürdürülebilir projelere öncelik verilebilir. Bunun yanı sıra, kentsel dönüşüm süreçlerinde yerel kültüre saygılı, deprem güvenliği yüksek yapılar inşa edilmeli. Van’ın geleceğini, tarihine ve doğasına sahip çıkarak inşa etmeliyiz.”