Mülteci çocuk gelinler anlattı: “Çocukken elime bir çocuk verdiler”

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatma Polatcan

“Üzerimde beyaz bir gelinlik vardı” diyor Bergin Nisa H. Omuzları hâlâ çocuk omuzlarıydı; başındaki duvak yüzünü örtüyordu. Daha ne olduğunu anlamadan “gelin” yapılan bir çocuğun bakışlarını taşıyordu.

Henüz 14 yaşında, hiç tanımadığı ve kendisinden 10 yaş büyük bir adamla evlenen Bergin Nisa’nın hikâyesi, bizi onunla aynı kaderi yaşayan pek çok kız çocuğunun hikâyesine götürüyor. Dünyanın her yerinde kız çocukları erken yaşta evlendirilmeye devam ederken, mülteci çocuklar da bunun bir parçası. Bergin Nisa da onlardan biri.

Beş yıl önce Afganistan’dan Türkiye’ye kaçtı. Üç çocuğunu da yanına alarak yeni bir hayat kurmaya çalışıyor. Eşi hâlâ ülkesinde. Geçimini sağlamak için çalışıyor; çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamaya uğraşıyor.

Savaş, yoksulluk ve göç: Erken evliliğin görünmeyen yüzü

Savaş, yoksulluk ve göç, bazı hayatları yarım bırakıyor. Mülteci aileler için “gelenek” diye anlatılan çocuk yaşta evlilikler, savaşla birlikte daha da yaygınlaşıyor. Kız çocukları, “korumak” ve “geleceğini garanti altına almak” adı altında, kendi geleceklerinden vazgeçmek zorunda bırakılıyor. Tıpkı Bergin Nisa ve erken yaşta evlendirilen diğer kadınlar gibi…

Rabia Karluk da onlardan biri. Üç yıl önce Afganistan’dan kaçarak Türkiye’ye geldiğini söylüyor. 16 yaşında, kendi isteği olmadan evlendirildiğini anlatıyor: “Çocukken anne oldum. Hayatı tanımadan evin yükü omzuma bindi. Eşim savaşta vefat etti. Dört çocuğum var. Babasız büyüyorlar. Hepsine tek başıma bakıyorum. Bazen ne yiyeceğimizi düşünüyoruz. Çocuklarımın okumasını istiyorum ama geçim çok zor”

Nemia Şehmuz ise Suriye’de görücü usulü, birbirlerini görmeden evlendirildiklerini söylüyor: “Savaş vardı, canımızı kurtarmak için Türkiye’ye geldik. Burada yaşam çok zor. Kiralar pahalı, her şey pahalı. Eşim hurda toplayarak geçiniyor. Bir gün ekmek var, bir gün yok. Savaş insanın hayatını dağıtıyor. Erken yaşta evlenen kızların hayatı çok daha zor oluyor”

Savaş nedeniyle Suriye’den ayrılan Bedia (41), 10 yıldır Türkiye’de yaşıyor. Geçimini temizlik yaparak sağlayan Bedia da erken evlenenlerden: “Ben ev temizliğine gidiyorum, eşim günübirlik işlerde çalışıyor. Çocuğumuz olmadı. Tüp bebek için doktora gittik ama paramız yetmedi. Suriye’de çocuk yaşta evlilik yaygındı; savaşla birlikte daha da arttı. Aileler korkudan kızlarını erken yaşta evlendiriyor”

Leyla Muhammed

Leyla Muhammed 8 çocuk annesi: “Savaş çıkınca her şeyimizi bırakıp çocuklarımızı alarak kaçtık. Evimiz yıkıldı. Burada kiradayız. Elektrik faturası çok geliyor, her şey çok pahalı. Yıkık dökük bir eve 7 bin lira kira veriyoruz. Geçim çok zor. Suriye’de çocukları erken yaşta evlendirirlerdi. Savaş çıktıktan sonra bu daha da arttı. Aileler kızlarını koruduklarını sanıyor ama çocukların hayatı daha zor oluyor”

Fatma, 14 yaşında evlendirildiğini anlatıyor. 10 yıldır Türkiye’de; eşi Suriye’de kaldığı için üç yıldır yüz yüze görüşememiş:

“Çocukluğumu yaşayamadım. Ne olduğunu bile anlamadan evlendim. Üç çocuğum var. İki oğlum yanımda, kızım Sivas’ta. Yazın naylon ve hurda topluyoruz, kışın iş yok. Bazen ekmek bile zor buluyoruz. Kiramız 8 bin lira. Devlet yardımı alıyorduk ama kesildi. Çocuklar okula gidiyordu, adres sorunu yüzünden şimdi gidemiyorlar. Ülkemizi özlüyoruz ama orada savaş var. Burada da hayat çok pahalı. Çocuklarım için ayakta durmaya çalışıyorum”

Ayşe Kaya

Hukuki boyut: Suç sayılıyor, ancak uygulamada boşluklar var

Dünyada olduğu gibi Türkiye’de de mülteci çocukların erken yaşta evlendirilmesi hem hukuki hem de psikolojik boyutlarıyla ciddi bir sorun. Avukat Ayşe Kaya, “Türk Medeni Kanunu’na göre evlenme yaşı kural olarak 18’dir; istisnai olarak aile onayıyla 17’ye, hâkimizniyle 16’ya inebilir. 15 yaşını tamamlamamış çocuklara yönelik cinsel davranışlar ise rıza olsa bile cinsel istismar suçunu oluşturur. Aile rızası veya dini nikâh, hukuka uygunluğu sağlamaz” dedi.

Kaya, sorumluluğun sadece ‘eş’ konumundaki kişiyle sınırlı olmadığını vurguladı: “Çocuğu evliliğe zorlayan ebeveynler, aracılar ve bazı durumlarda dini nikâh kıyanlar da sorumlu tutulabilir. Ancak uygulamada vakalar çoğunlukla geç ortaya çıkıyor, delil sorunları ve sosyal baskılar caydırıcılığı azaltıyor”

Kimliksiz veya kayıtsız mülteci çocuklar konusunda ise Kaya, yaş tespitindeki gecikmelerin hem ceza soruşturmasını hem de koruma tedbirlerini zorlaştırdığını belirtti.

Zeynep Deniz Şakar

“Travma katmerleniyor”

Psikolog Zeynep Deniz Şakar, erken yaşta evliliklerin çocuklar üzerindeki etkilerini şöyle özetledi: “Erken yaşta evlilik, çocuğun kimlik oluşumu, eğitim süreci ve duygusal olgunlaşmasını kesintiye uğratır. Mülteci çocuklar zate savaş, kayıp ve göç nedeniyle güven duygusunda zedelenme yaşamış olabilir; erken evlilik bu kırılgan yapıyı daha da derinleştirir”

Şakar, travmanın katmanlaşabileceğini ve sık görülen etkilerin depresyon, kaygı bozuklukları, düşük benlik saygısı ve psikosomatik belirtiler olduğunu söyledi. İyileşme sürecinde ise psikolojik destek, güvenli sosyal çevre, ekonomik güçlenme ve eğitim fırsatlarının önemine dikkat çekti:

“Travma kalıcı bir kader değildir. Travma odaklı terapi, sağlıklı ilişki modellerinin öğrenilmesi ve destekleyici topluluk bağları, ileride daha sağlıklı ebeveynlik ve evlilik ilişkileri kurulmasını sağlar”

Şakar, erken evliliğin bir kültürel mesele değil, çocuk hakları ihlali olduğuna dikkat çekerek, hukuki yaptırımların uygulanması ve ailelere yönelik bilinçlendirme çalışmalarının eş zamanlı yürütülmesi gerektiğini vurguladı.