Türkiye’de e-atık geri dönüşüyor mu?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Berna Dilek

Türkiye’de elektronik atıkların miktarı hızla artarken, bu atıklar çevre ve insan sağlığı için ciddi riskler taşıyor. 

Türkiye’de elektronik atık (e-atık) geri dönüşümü ve atık yönetimi alanında faaliyet gösteren özel bir şirket olan EGD E Geri Dönüşüm ve Atık Yönetimi’nin, Global E-waste Monitor 2024 verilerine dayandırdığı bilgilere göre Türkiye’de 2022 yılında yaklaşık 1,08 milyon ton elektronik atık oluştu. Aynı yıl belgelenmiş geri kazanım oranı yüzde 17,4’te kalırken, dünya ortalaması yüzde 22,3 olarak ölçüldü.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2023 Atık İstatistikleri Bülteni ise ülkede 44.825 ton atık elektrikli ve elektronik eşya beyan edildiğini ortaya koyuyor.

Bültende ayrıca, tüm beyan edilen atıkların yüzde 44’ünün geri kazanıma, yüzde 52’sinin bertarafa gönderildiği belirtilirken, özel ve tıbbi atık grupları içinde atık elektrikli ve elektronik eşyaların payının yüzde 14 olduğu kaydedildi.

EGD ile Düzce Dilek İletişim Teknik Servis Sorumlusu Mehmet Dilek ise e-atıkların risklerine ve sahadaki yansımalarına ilişkin değerlendirmelerini 9. Köy’e aktardı.

Risk nerede?

EGD, bazı elektronik atık türlerinin çevre ve insan sağlığı açısından ciddi risk taşıdığına dikkat çekiyor.

Buna göre, sahada en yüksek risk; tehlikeli bileşen içeren, yanlış söküldüğünde veya uygunsuz depolandığında sızıntı ya da yangın riski olan gruplarda görülüyor. Bunlar şöyle sıralanıyor:

• Lityum-iyon piller ve bataryalar: Yangın ve termal kaçak riski, taşıma ve depolamada kritik.
• Ekranlar (özellikle eski tip CRT’ler) ve bazı panel ekranlar: Ağır metal ve tehlikeli bileşen riski.
• Soğutucular ve klima ekipmanları: Soğutucu gazlar ve yağlar nedeniyle çevresel risk.
• Lambalar (floresan vb.) ve cıva içerebilen ekipmanlar: Kırılma halinde toksik maruziyet riski.
• PCB ve elektronik kartlar: Ağır metal içeriği ve uygunsuz işlemde duman ya da toz maruziyeti riski.”

Vatandaşın en sık yaptığı hatalar

EGD’ye göre sorun yalnızca sistem değil, kullanım alışkanlıkları. Bu çerçevede şirketin saha tecrübesine göre en yaygın sorunlar şöyle sıralanıyor:

• E-atığı evsel çöple karıştırmak (düzenli depolama ve sızıntı riskini artırır).
• Yetkisiz veya hurda toplayıcılarına vermek (izlenebilirlik kaybı, uygunsuz söküm ve çevresel risk).
• Evde biriktirme (çekmecede bekletme): Toplama sistemine girişi geciktirir, pillerde risk büyür.
• Veri güvenliğini atlamak: Telefon ve bilgisayar depolama birimleri temizlenmeden elden çıkarılabiliyor.
• Pil ve bataryaları cihaz içinde bırakıp kırma ya da ezme gibi uygunsuz işlemler yapmak.”

Çözüm önerileri neler?

EGD, e-atıkların kaynağında ayrılması gerektiğini vurgulayarak, “E-atıkların evsel atıklardan ayrı toplanması ve lisanslı kanallar aracılığıyla geri dönüşüme yönlendirilmesi gerekiyor” diyor.

Kurum ayrıca farkındalık çalışmalarının artırılması gerektiğini belirterek, vatandaşların bilinçlendirilmesi ve geri dönüşüm süreçlerinin görünür hale getirilmesinin önemine dikkat çekiyor.

Sahada durum nasıl?

Düzce Dilek İletişim Teknik Servis Sorumlusu Mehmet Dilek, elektronik atıkların önemli bir kısmının geri dönüşüm yerine tamir sürecine girdiğini belirtiyor. “Günde ortalama 5 ila 10 arası arızalı cihaz geliyor” diyen Dilek’e göre vatandaşlar çoğunlukla yeni cihaz almak yerine tamiri tercih ediyor.

Teknik serviste en sık karşılaşılan sorunlar ise; şarj arızaları, soket hasarları ve ekran kırıkları olarak öne çıkıyor. Ancak her cihazın onarılması mümkün değil. Onarılamayan parçaların bir kısmı geri dönüşüm firmalarına yönlendiriliyor.

“Risk devam ediyor“

Mehmet Dilek özellikle bataryalara dikkat çekerek, “Bataryaların yangın ve patlama riski var, yüzde 100 geri dönüşüme gitmesi gerekiyor” diyor.

Cep telefonlarının içeriğine de vurgu yapan Dilek, cihazların içinde çevreye zarar verebilecek toksik maddeler bulunduğunu söylüyor.