Su kaynakları deprem habercisi

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Nisa Nur Ballı / Kapak Fotoğrafı: DepoPhotos

Kaynak suları, depremin habercilerinden birisi. Uzman jeologlar, yer kabuğundaki hareketlilik ve stresin, daha fazla gaz çıkışı meydana getirdiğini ve su kimyasında değişimlere neden olduğunu söylüyor. Yapılan araştırmalar, depremden yaklaşık 5 ay önce suların deprem sinyalleri verdiğini ortaya koyuyor.

Jeolog Prof. Dr. Sedat İnan ve Prof. Dr. Hasan Çetin, ülkemizde meydana gelen yıkıcı depremin ardından, “Yer bilimciler olarak en azından üzerimize düşeni yapalım, bilimsel literatüre bir katkıda bulunalım” diyerek yola çıkıyor ve Kahramanmaraş deprem bölgesindeki fay hattının üzerinde bulunan Ayran Kaynağı’ndaki suları inceleme altına alıyorlar. İnan ve Çetin,“2005 yılındaki projedeki istasyonlarımız burada olsaydı değerlerdeki artışı depremden önce görebilirdik” diyerek yer altı çalışmalarının önemine dikkat çekiyor.

Kahramanmaraş Ayran Kaynağı’nda çarpıcı bulgular

Prof. Dr. Sedat İnan ve Prof. Dr. Hasan Çetin’in yaptığı çalışmada toplanan sular, İstanbul Teknik Üniversitesi laboratuvarında incelemeye alınıyor. Depreme en yakın kaynak olarak seçilen fay hattının tam üzerindeki Ayran Kaynağı’ndan elde edilen deprem öncesi içme sularında, yaklaşık 5 ay öncesinde değerlerde artış olduğu gözlemleniyor. Değerlerdeki bu artış, 6 Şubat 2023 tarihine kadar devam ederken depremin gerçekleşmesinin hemen ardından ise tekrar eski stabil haline dönüyor.

Ayran Kaynağı’nda görülen deprem öncesi değerlerin artışı ve deprem sonrası düşüne dair istatistikler:

Kaynak: “Spring water anomalies before two consecutive earthquakes (Mw 7.7 and Mw 7.6) in Kahramanmaraş (Türkiye) on 6 February 2023”, İnan. S, Çetin. H, Yakupoğlu. N – 2024, Natural Hazards and Earth System Sciences”

Prof. Dr. Hasan Çetin, sularda yaptıkları inceleme sonucunda ulaştıkları bulguları şu sözlerle aktarıyor: “Sulardaki anomaliler depremden 5 ay önce, 14 Eylül 2022’de başlıyor. Bütün elementlerde yükselme görülmeye başlıyor. Örneğin kalsiyumun normal değeri 7 miligram litre civarındayken birden 18’e çıkıyor. Bu artış deprem anına kadar devam ediyor. Depremden birkaç gün sonra ise birden normal değerlerine iniyor.”

“Depremi yaşadığımız zaman bölgede bir tane bile gözlem istasyonumuz yoktu”

Daha önceleri TÜBİTAK’ın da içinde olduğu çok kalabalık bir ekiple 2005 yılında başlattıkları yer altı inceleme projelerinin çok verimli olduğunu belirten İnan, projenin yıllar önce sonlandırılmış olmasına sitemde bulunuyor: “Proje kapsamında 12-13 yıl Marmara bölgesinde, yaklaşık 7 yıl da diğer bölgelerde sürekli gözlemlerimiz olmuştu. Ve meydana gelen depremlerden önce çok önemli anomaliler yakalamıştık. 2012 yılında bütün gözlem istasyonlarımız kaldırıldı ve 2023’te talihsiz 6 Şubat depremlerini yaşadık. Depremi yaşadığımız zaman bölgede bir tane bile gözlem istasyonumuz yoktu.”

Başta Japonlar olmak üzere tüm dünyada su izleme yönteminin kullanıldığını söyleyen Prof. Dr. Hasan Çetin de suyun bu işin bir kısmı olduğunu, aynı mantıkla radon gazını da izleyebileceklerini ve bunların düzenli izlenen bir mekanizması olması gerektiğini söylüyor. 2005 yılındaki kapsamlı projeye dahil olan Prof. Dr. Hasan Çetin de “2005 yılındaki projedeki istasyonlarımız burada olsaydı radonda da anomali ölçebilirdik” diyor. İnan, bu projelerin meteoroloji istasyonları gibi sürekli çalışır halde olması gerektiğini vurguluyor.

“Deprem kaybı 100 milyar, yer altı incelemesine 5-10 milyon dolar ayrılıyor”

Deprem öncesi olabilecek yer bilimleri aktivitelerini izlemek için biraz çaba harcamak gerektiğini söyleyen Prof. Dr. Sedat İnan, bunların aslında çok büyük paralar olmadığını söylüyor: “Dünya bankasının hesabına göre can kayıplarını bir tarafa bıraktığımızda parasal olarak 100 milyar dolar üzerinde bir kaybımız var depremde. Bahsettiğimiz yer altı inceleme çalışmaları ise 5-10 milyon dolar.”

Prof. Dr. Hasan Çetin de yer altı gözlemlerinin devlet kurumlarının gözetiminde düzenli olması gerektiğine dikkat çekiyor. Gelişmiş ülkelerde bu istasyonların zaten sürekli izlemede olduğunu söyleyen Çetin, bizim ülkemizde de bu mekanizmanın bir proje olarak değil devletin bünyesinde yürütülmesi gerektiğinin ve bir devlet kurumunun bununla düzenli ilgilenmesi gerektiğinin altınızı çiziyor.