Sosyal medyada “doğrulama” krizi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İsmail Kılıç 

Sosyal medya platformlarında yayılan yanlış haberler, yanlış yönlendirmeler veya kurgu içerikler hayatın her alanını etkiliyor. Meta, bu tehlikeye karşı uzun yıllardır teyit yapılarıyla iş birliği içindeydi. Ama bu yılın ilk haftası Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg, Instagram üzerinden yaptığı açıklamada şirketin üçüncü taraf doğrulama partnerliği programını (3PFC) sonlandıracağını “Teyitçilerden kurtulacağı” sözleriyle duyurdu.

Zuckerberg, programın ABD’den başlayarak sona erdirileceğini ve Elon Musk’ın X (Twitter) platformunda başlattığı “topluluk notları” sistemine benzer bir doğrulama modeline geçileceğini aktardı. Uzmanlar bu kararın, özellikle seçim dönemleri, afet zamanları ya da sağlık krizlerinde sosyal medya üzerinde yayılan dezenformasyonu kontrolsüz biçimde arttıracağından endişeli.

Topluluk notları sistemi güven inşa edemiyor

Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg, Facebook ve Instagram’daki üçüncü taraf doğrulama programının sonlandırılmasına gerekçe olarak “çok fazla hata yapıldığını” öne sürdü. Ancak bağımsız araştırmalar, bu programın %97 oranında doğruluk sağladığını ortaya koyuyor.

Öte yandan, Meta’nın örnek aldığı “Topluluk Notları” sistemi ise güvenilirlik konusunda sınıfta kalıyor. X platformu üzerinde yapılan araştırmalara göre, çok sayıdaki topluluk notu, kullanıcıların karşısına hiç çıkmıyor. Görüntülenebilen notlar arasında ise ırkçı, cinsiyetçi veya tamamen yanlış bilgiler içeren birçok örnek dikkat çekiyor. Buna karşın, sistemdeki doğruların önemli bir kısmı yine teyit organizasyonlarının çalışmalarına dayanıyor.

“Mesele doğru veya yanlış değil, para kazanmak”

Meta’nın mevcuttaki programı sonlandırmasının teyitçiliğin önemini azaltmayacağına dikkat çeken Teyit Yazı İşleri Sorumlusu Ali Osman Arabacı, “Bu ilişkinin son bulması teyitçiliğin önemini azaltmaz ama bazı kuruluşların gelirini azaltacak. Birçok teyit organizasyonu Meta ile olan iş birliğinden kazandığı para ile ayakta duruyordu. Bu noktada ya küçülecekler ya da farklı gelir kaynakları yaratacaklar. Meta’dan sancılı bir kurtulma süreci yaşanacak olsa da bu durum yeni keşifler ve yeni gelirler yaratmak için de bir fırsat” dedi.

Topluluk notlarının daha özgürlükçü, eşit ve ucuz olduğundan ancak tek başına yanlış bilgiyi çözmesinin mümkün olmadığından bahseden Arabacı, şu şekilde devam etti: “Topluluk notları, tek başına yanlış bilgiyi asla çözemez. X’te uzun zamandır uygulanıyor ama en etkili yanlışların yine bu platformdan çıktığını görüyoruz. Ayrıca sistemde not yazanlar arasında puan toplama ve yarışma gibi bir rekabet hali oluşuyor.”

Bunun yanında topluluk notlarındaki bağlantıların çoğunlukla teyitçilik organizasyonlarından alındığını da belirten Arabacı, “Yani sistem, dönüp dolaşıp yine teyitçilerin ürettiği bilgilere yaslanıyor. Bu yüzden, bu iki yapının karşılıklı çatışmak yerine birlikte çalışabileceği karma bir model geliştirilmesi gerektiğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı.

Arabacı’ya göre Meta ve benzeri platformların topluluk notlarına geçmesindeki temel motivasyon bilgi güvenliği de değil. Arabacı, doğrulanmış bir içeriğin etkileşiminin azaldığına ve gelir kaybına sebebiyet verdiğine değinerek, temel motivasyonun ticari kazanç olduğunu  vurguladı.

“Doğru bilgiye ulaşmak giderek zorlaşıyor”

Aktif bir sosyal medya kullanıcısı olan 26 yaşındaki Melike A. ise bu sistemin manipülasyona açık olduğunu belirterek, şunları söyledi:

“Yarın biri organize olup, bir siyasi figürün doğru sözünü yanlış diye etiketleyebilir. Yani doğru olan değil, çoğunluğun sesi kazanacak. Bu sosyal medya değil, linç medyası olur. Örneğin; bir kullanıcı, aşıların etkisine dair bilimsel bir makale paylaştığında, altına düşülen topluluk notunda ‘Bu veriler tartışmalıdır, bazı uzmanlar karşı çıkıyor’ gibi gerçek dışı ifadeler yer alıyor. Not, algoritma tarafından öne çıkarılıyor ve içerik gölgelenerek yayılma hızı düşürülüyor. Ancak notta bir kaynak dahi bulunmuyor. Bu ne kadar güvenilir?“