Selin Yıldırım
Turizmin Başkenti Antalya, küresel ısınmanın yanı sıra yerel yanlış planlama kararlarıyla “kendi iklim krizini” yaratıyor. İklim uzmanı Önder Algedik, TÜİK ve saha verilerinden yola çıkarak hazırladığı analizde, Antalya’nın son 5 yılda devasa bir şantiyeye dönüştüğünü ve tarım alanlarının yerini asfaltın aldığını vurguladı.
3 yılda 5 tane mogan gölü kadar inşaat
Antalya’da 2021-2024 yılları arasında tamamlanan inşaat alanının 24,7 milyon metrekareye ulaştığını ifade eden Algedik, çarpıcı bir kıyaslama yaptı: “Ankara’daki Mogan Gölü 5,5 milyon metrekaredir. Yani son 5 yılda Antalya’da 5 tane Mogan Gölü büyüklüğünde alan inşa edildi. Üstelik sadece bitenler değil, yeni izin verilen 34,7 milyon metrekarelik bir alan daha var. Toplamda 59 milyon metrekareden bahsediyoruz. Bu, kişi başına 21,8 metrekarelik bir beton alanı demek. Oysa bu büyüklükte bir toprak parçası bir insanın gıda ihtiyacını karşılamaya yeterdi.“
“Antalya’da araç sayısı 1.7 milyonu geçti“
Kentteki ulaşım politikasının otomobil merkezli olmasının iklimi doğrudan etkilediğini savunan Algedik, araç sayısındaki artışı şu sözlerle özetledi: “Antalya’da araç sayısı 1,7 milyonu geçti. Bu araçları uç uca dizseniz 8 bin 500 kilometrelik bir otopark olur. Bu mesafe, Antalya’dan Paris’e gidip, tekrar geri dönüp yolun yarısına gelmek demektir. Kent içi toplu taşıma zayıf olduğu için insanlar motosiklete yöneliyor. Son 5 yılda trafiğe çıkan motosiklet sayısı 192 bin ile otomobil sayısını geride bıraktı. Bu bir tercih değil, çaresizliktir.”
Yıllık ulaşım maliyeti kişi başı 71 bin 500 TL
Otomobil odaklı yaşamın Antalyalının cebini de yaktığını belirten Algedik, akaryakıt, sigorta ve vergi maliyetlerini hesapladı: “Antalya’da otomobil merkezli ulaşımın toplam yıllık maliyeti 195 milyar lira. Bu, Antalyalı her bir bireyin cebinden yılda 71 bin 500 TL çıkması demek. Eğer belediyeler asfalta döktükleri parayı toplu taşımaya ve bisiklet yollarına harcasalardı, bu maliyet bir yıl içinde 30 bin lira seviyesine düşürülebilir, kişi başı 40 bin lira tasarruf sağlanabilirdi.”
Betonlaşma susuzluğu etkiliyor
Toprağın beton ve asfaltla kaplanmasının yeraltı su kaynaklarını öldürdüğünü vurgulayan uzman, Antalya’yı bekleyen kuraklık tehlikesine dikkat çekti: “Siz toprağın üzerini 23,5 metrekarelik betonla kapatırsanız, yağmur suyunun toprakla buluşmasını engellersiniz. Su akıp gider, yeraltı kurur. Antalya 50 yıl önceki yağışı alsa bile, artık 50 yıl öncesinden çok daha kurak bir kenttir. 2027-2028 döngüsünde bizi çok daha şiddetli bir kuraklık bekliyor. Çözüm; asfaltı yasaklamak, toplu taşımayı, yaya ve bisiklet ulaşımını merkeze almaktır. Antalya’nın 2030’dan önce iklim dostu ulaşıma geçmekten başka şansı yok.“
Şehir Plancılarından planlama uyarısı
TMMOB Şehir Plancıları Odası yönetim kurulu üyeleri, Antalya’da planlama süreçlerinde etaplama yaklaşımının yeterince uygulanmadığına dikkat çekti. Kent planlamasında yapılaşmanın nüfus projeksiyonlarıyla uyumlu ve kademeli biçimde hayata geçirilmesi gerektiğini belirten plancılar, Antalya’da planlı olup henüz yapılaşmamış geniş alanların bulunduğunu ifade etti.
Bunun en somut örneklerinden birinin Döşemealtı olduğunu belirten plancılar, ilçede planlı alanların yalnızca yaklaşık yüzde 30’unun yapılaştığını, kalan alanların ise boş durumda beklediğini kaydetti. Bu durumun belediyelerin henüz yerleşimin oluşmadığı bölgelere altyapı götürmek zorunda kalmasına ve kamu maliyetlerinin artmasına neden olduğu ifade edildi.
İklim dostu kentleşme şart
Antalya’nın sıcak iklim özellikleri nedeniyle kent planlamasında rüzgâr koridorları, yapı yoğunluğu ve doluluk–boşluk dengesinin dikkate alınması gerektiğini belirten şehir plancıları, aksi halde kentsel ısı adası etkisinin güçleneceğini vurguladı. Sel riskini azaltmak ve yer altı su kaynaklarını korumak için geçirgen zeminler, yağmur bahçeleri ve yeşil çatılar gibi “sünger şehir” uygulamalarının yaygınlaştırılması gerektiği ifade edildi.
Ulaşımda entegre sistem önerisi
Kentte motosiklet sayısının otomobilleri geçmesinin ulaşım sistemindeki erişilebilirlik sorununu gösterdiğini belirten plancılar, ulaşımın daha dengeli ve entegre bir yapıya kavuşturulması gerektiğini belirtti. Uzmanlar, uzun vadede raylı sistem yatırımlarının önemine dikkat çekerken, kısa vadede toplu taşıma hatlarının güçlendirilmesi, bisiklet yollarının artırılması ve yaya ulaşımının desteklenmesi gerektiğini kaydetti.
“Yeşil alanlar hayati öneme sahip“
Şehir plancıları, parklar ve kamusal açık alanların kent iklimi açısından kritik rol oynadığını belirterek, araştırmalara göre yeşil alanların bulunduğu bölgelerde sıcaklığın 6 ila 9 derece daha düşük olabildiğine dikkat çekti. Özellikle yeni gelişen bölgelerde yeşil alanların artırılmasının kentin iklim direnci açısından önemli olduğu vurgulandı.
News
