Antranik Bakırcıoğlu
10 gün boyunca salonları, parkları ve tarihi mekanları dolduran Amed Tiyatro Festivali, Diyarbakır’ı ve Güneydoğu Anadolu’yu tiyatroya doyurdu. “Barış İçin Diyalog” temasıyla düzenlenen organizasyonda sadece tiyatro oyunları sahnelenmedi; aynı zamanda toplumun farklı kesimlerini bir araya getiren güçlü bir iletişim ağı kuruldu. Festivalin en akılda kalıcı yanlarından biri ise dünyanın dört bir yanından gelen ekipler ile Diyarbakır halkı arasındaki dil engelinin kusursuz bir organizasyonla aşılmasıydı.
Belgesel tiyatrodan sirk sanatlarına geniş yelpaze
Festival boyunca İtalya, İsviçre, Ukrayna, Filistin ve Zimbabve’nin de aralarında bulunduğu 17 farklı ülkeden tiyatro toplulukları Diyarbakır’da sahne aldı. Program oldukça renkliydi ve her ülkenin kendi dinamikleri doğrudan performansa yansıdı.
Tiyatroda orijinal dil altyazı değil üst yazıyla çeviriliyor
Uluslararası festivallerin standart bir uygulaması olan “üstyazı”, oyun metninin haftalar öncesinden çevrilip seyircinin okuma hızına göre kısa satırlara ve zaman sınırlarına bölünüyor. Gösterim sırasında sahne arkasındaki bir görevli, önceden hazırlanan bu metinleri oyuncunun ritmine, nefesine ve eslerine göre saniye saniye manuel olarak ekrana yansıtıyor. Ancak bu sistemin tiyatroseverleri zorlayan altyazılı filmleri izlerken oluşan güçlüğe benzer bir yanı da var. Seyircinin gözü sürekli metin ile sahne arasında mekik dokuduğu için, oyuncunun yüzündeki anlık bir mimiği veya sahnedeki ince bir görsel detayı kaçırmak çoğu zaman kaçınılmaz oluyor.
Hangi oyunlar sahnelendi
Nisan sonu mayıs başındaki festivalde İsviçre’den Volksbühne Basel ekibi, kadın direnişini merkeze alan “Mutige Frauen- Erinnern İns Jetzt” adlı belgesel tiyatroyla sahnedeydi. İtalya’dan katılan Theater Domo ise klasik salonlara kapanmak yerine sokağı seçti. Ekip, “Hop-Hop” adını verdikleri gösteriyi kentin parklarından birinde, doğrudan halkla iç içe sergiledi. Sirk sanatları ve palyaçoluk hünerleriyle sokaktaki izleyiciyi bir anda şovun merkezine çektiler. Ukrayna’yı Mykola Sadovskyi adına kurulan Vinnytsia Bölgesel Ukrayna Akademik Müzik ve Drama Tiyatrosu temsil etti. Ekip, “The Man Outside” isimli oyunla izleyici karşısına çıkarken; Filistin’den festivale dahil olan topluluk “Feathers” adlı dans tiyatrosunu sahneledi. Afrika kıtasından, Zimbabve’nin başkenti Harare’den gelen Zimbabwe Theatre Academy ise “Zandezi” isimli fiziksel tiyatro performansıyla büyük alkış topladı. Türkiye’den katılan köklü ekiplerden İstanbul merkezli BGST (Boğaziçi Gösteri Sanatları Topluluğu) de “Bahar Noktası Soruşturması” oyunuyla festivalin çok konuşulan işlerinden birine imza attı.
Farklı coğrafyaların hikayelerini anlatan tüm bu oyunlarda, izleyicinin konudan kopmaması için titiz bir altyapı vardı. Sahnelenen uluslararası oyunlar boyunca salonlarda İngilizce, Kürtçe ve Türkçe üstyazılar kullanıldı.
Asıl dikkat çeken nokta ise etkinlikler kapsamında düzenlenen panellerdeki çeviri trafiğiydi. Uluslararası konukların katıldığı söyleşilerde, uzman çevirmenler tarafından anlık çeviri sistemi devreye sokuldu. Konuşmalar salondakilere Türkçe, Kürtçe, İngilizce, Arapça ve Almanca dillerinde anında aktarılarak tam anlamıyla sınırları ortadan kaldıran bir tartışma ortamı yaratıldı.
Seyirci ile oyuncu arasındaki “hayali sınır” kalktı
Festivalin en çok ses getiren konuklarından biri de Ugandalı akademisyen ve Uluslararası Tiyatro Enstitüsü (ITI) Başkanı Jessica Kaahwa oldu. Kaahwa’nın kentte düzenlediği “Katılımlı Tiyatro” paneli ve atölyesi, ezberleri bozdu.
Klasik tiyatro anlayışında salon kararır, seyirci susar ve sahnedekileri izler. Oyuncular da seyirci yokmuş gibi davranır. Tiyatrocuların kendi aralarında “dördüncü duvar” dediği bu durum, aslında sahne ile izleyici arasındaki o görünmez camdır, hayali bir sınırdır.
Ugandalı yönetmen Kaahwa, düzenlediği atölyede bu görünmez camı tamamen kırdı. Afrika’daki kriz bölgelerinde tiyatroyu bir çatışma çözümü aracı olarak kullanan Kaahwa’nın yönlendirmesiyle, salondaki izleyiciler koltuklarından kalkıp sahneye indi. Doğaçlama yöntemlerle toplumsal bir sorunun sahnede nasıl çözülebileceği test edildi. İzleyiciler anlık müdahalelerle oyunun gidişatını bizzat değiştirdi. Tiyatronun sadece “izlenen” bir şey olmaktan çıkıp seyircinin de dahil olduğu bir pratiğe dönüşmesi, festivalin en çarpıcı anlarındandı.
Sokakta halay, salonda alkış
İşin sadece akademik ve sahne boyutu değil, sokağa yansıyan yüzü de son derece hareketliydi. Özellikle yurtdışından gelen yabancı tiyatro ekiplerinin Diyarbakır’daki karşılanış biçimi sosyal medyada en çok paylaşılan görüntüler arasına girdi.
Sur’un tarihi sokaklarında gezintiye çıkan konuklar, bir anda kendilerini zılgıtlar ve erbaneler eşliğinde spontane bir kutlamanın içinde buldu. Başlangıçta ne olduğunu tam anlayamayan Avrupalı ve Afrikalı tiyatrocular, çok geçmeden yöresel ritme ayak uydurdu. Esnafla, gençlerle ve sokaktaki halkla omuz omuza verip halaya durdular. Kendi kültürlerinden kilometrelerce uzakta olan oyuncuların, Diyarbakır halayının adımlarını öğrenmeye çalışırken yaşadıkları şaşkınlık ve neşe kameralara da yansıdı.
Sokaktaki bu sıcaklık doğrudan gişelerde de karşılığını buldu. 10 gün boyunca neredeyse tüm oyunların biletleri günler öncesinden bitti. İçeri girmeyi başaran izleyiciler ise sahne alan ekipleri oyun sonlarında dakikalarca ayakta alkışladı. Diyarbakır halkı, sokaklara taşan o samimi coşkusunu kapalı gişe geçen oyunlarla da gösterdi.
News
