Savaş Abi
Türkiye’de Şubat 2026 itibarıyla 50 ve üzeri çalışanı bulunan özel sektör işyerlerinde 117 bin 83 engelli çalışan istihdam ediliyor. Kamuda ise son 22 yılda 70 binden fazla engelli personelin göreve başladığı belirtiliyor. Ancak bu sayılara rağmen engellilerin iş gücüne katılım oranı yüzde 15,1 seviyesinde kalarak düşük düzeyini koruyor.
Engelli bireyler iş hayatına katılımda yalnızca fiziksel engellerle değil, aynı zamanda sosyal ve psikolojik engellerle de mücadele ediyor. İş yerlerinde dışlanma, mobbing, görev dağılımında eşitsizlik ve iletişimde saygı eksikliği, en sık dile getirilen sorunlar arasında yer alıyor. Bu durum hem çalışanların motivasyonunu düşürüyor hem de iş verimliliğini olumsuz etkiliyor.
Öte yandan, iş yerlerinde erişilebilirlik sorunları da devam ediyor. Rampa, asansör, uygun tuvalet ve ortak kullanım alanlarındaki eksiklikler, engelli bireylerin çalışma hayatına tam katılımını zorlaştırıyor.
Hanefi Baykara
Engelliler hangi sorunları yaşıyor?
Van Bedensel Engelliler Derneği Başkanı Hanefi Baykara’ya göre, engelli bireylerin yaşadığı sorunlar yalnızca istihdamla sınırlı değil. Günlük yaşamdan iş yerine kadar birçok alanda derinleşen yapısal problemler söz konusu.
Baykara, engelli yurttaşların yaşadığı sorunları dile getirmekte çekinceli davrandığına dikkat çekerek, “İdarecisinden korkuyor, mobbingden korkuyor, hakkını söyleyemiyor. Biz anlatmazsak kimse anlatmayacak” ifadelerini kullandı.
İş hayatında yaşanan en büyük sorunlardan birinin mimari eksiklikler olduğunu söyleyen Baykara, birçok iş yerinde engellilerin çalışabileceği uygun ortamın bulunmadığını şu sözlerle ifade etti: “Masalar uygun değil, sandalye geçmiyor, lavabolar erişilebilir değil, ofis düzeni engelliyi düşünmeden yapılmış. Bazı kurumlarda yemekhaneye bile erişim yok. Görev dağılımı, izin kullanımı, ara dinlenmeleri ve yemek molalarının bile engelliler için zorlu bir süreç“
“Çalışan engelliler için ulaşım da büyük sıkıntı”
İş bulduktan sonra engelli yurttaşların sıkıntılarının bitmediğini de sözlerine ekleyen Baykara, toplu taşıma araçlarının engelliler için uygun olmadığını şöyle anlattı: “Ulaşım da büyük bir problem. Toplu taşıma engelliler için uygun değil. İşe giden bir engellinin iki araç değiştirerek veya uzun mesafeler kat ederek işine ulaşması gerekiyor. Devlet servis ücreti veriyor, ama bu her zaman yeterli olmuyor. Ulaşım sorunu engellilerin iş hayatına katılımını ciddi şekilde kısıtlıyor.“
“Acil adımlar atılmalı”
Engelli bireylerin daha sağlıklı ve eşit koşullarda çalışabilmesi için çözüm önerilerini sıralayan Baykara, neler yapılması gerektiği ile ilgili şöyle konuştu:
“İş yerlerinde erişilebilirlik denetimleri artırılmalı ve standartlara uymayan kurumlara yaptırım uygulanmalı. Engelli hakları konusunda işverenlere ve çalışanlara düzenli eğitimler verilmeli. Mobbing ve ayrımcılıkla mücadele için etkin denetim mekanizmaları oluşturulmalı. Engelli bireylerin çalıştığı iş yerlerinde rehberlik ve destek birimleri kurulmalı. Kamu ve özel sektör iş birliği ile kapsayıcı istihdam politikaları güçlendirilmeli.“
“Lavabolar kullanılamaz durumda, alanlar yetersiz”
Peki çalışan engelliler neler yaşıyor?
Çağrı merkezinde çalışan 28 yaşındaki Ahmet Gökçek, iş yerinde karşılaştığı sorunları anlattı. Gökçek, 2 yıllık bilgisayar programcılığı mezunu olduğunu, aynı zamanda açıktan tıbbi sekreterlik okuduğunu belirterek şu anda çağrı merkezinde görev yaptığını aktardı ve şöyle devam etti: “Oturma düzeni ve çalışma alanıyla ilgili sıkıntılar yaşıyoruz. Özellikle lavabolar bakımsız ve kullanışsız durumda. Kırık alanlar var, musluklar ve sifonlar çalışmıyor. Temizlik konusunda da yeterli özen gösterilmiyor“
“Erişilebilirlik eksikleri giderilmeli”
Erişilebilirlik konusunda da önemli eksiklikler olduğunu dile getiren Gökçek, engelli rampalarının her alanda bulunmadığını söyledi. Ortopedik engelli olduğunu, sağ bacağındaki sorun nedeniyle koltuk değneği ile yürüdüğünü belirten Gökçek, gün içinde oturarak çalıştığını ancak alanın dar olması nedeniyle hareket etmekte zorlandığını şöyle ifade etti:
“Çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerektiğini düşünüyorum. Standart koltuklar yerine ayarlanabilir masa ve koltuklar olmalı. Engelli çalışanlar için daha geniş ve uygun alanlar oluşturulabilir. Ayrıca iş yerlerinde tekerlekli sandalye gibi destek ekipmanlarının bulunması da önemli. Mobbing konusunda mevcut iş yerimde olumsuz bir durum yaşamadım. Genel olarak çalıştığım yerden memnunum ancak daha önce görev aldığım bazı projelerde aynı durumu yaşamadım.“
Veysel Barlık
“WC’ler engelli kullanımına uygun değil”
Bir diğer çalışan Veysel Barlık ise iş yerindeki erişim sorunlarına dikkat çekti. Barlık, asansörün olmamasının en büyük sıkıntılardan biri olduğunu belirterek, “Özellikle ikinci katta çalıştığımız için aşağıya inip çıkmak benim için zor oluyor.” dedi.
Zemin katta tuvalet bulunduğunu ancak çalışma alanının ikinci katta olması nedeniyle sürekli gidip gelmek zorunda kaldıklarını ifade eden Barlık, tuvaletin engelli kullanımına uygun olmadığını, “Normal insanlar için yapılmış, tekerlekli sandalye kullanan biri için destek alanı yok. Bu da benim gibi protez kullanan biri için ciddi zorluk oluşturuyor” diyerek aktardı.
“Engelli bireyler için erişilebilirlik şart, bu bir ihtiyaç”
Diz altından ampute olduğunu ve protez kullandığını belirten Barlık, günlük yaşamda bazı alanlarda zorlandığını vurguladı. Yemekhanenin de alt katta olmasının ayrı bir sorun yarattığını söyleyen Barlık, şunları kaydetti: “Asansör olsa bile çıkışta rampa olmadığı için yine sıkıntı yaşıyoruz. Yemek almak için turnikeden geçmek gerekiyor ve bu da tekerlekli sandalye kullanan arkadaşlar için zorlayıcı oluyor.“
Çalışma ortamında masa ve sandalyelerin standart olduğunu, engelli bireyler için özel bir düzenleme bulunmadığını ifade eden Barlık, bu durumun verimliliği de etkilediğini sözlerine ekledi.
Son olarak Barlık, “Engelli bireyler için iş yerlerinde erişilebilirlik şart. Bu sadece bir kolaylık değil, bir ihtiyaç. Rampa, engelli tuvaleti ve erişilebilir alanlar mutlaka olmalı” dedi.
News
