Selin Yıldırım
Üretim sezonu hava şartları ve doğal afetlerin gölgesinde geçerken Akdenizli çifçiler çareyi veresiye alışverişte arıyor. Üstesinden gelemedikleri maliyet sorununu bir süre ertelemeye çalışıyorlar.
Üretim maliyetlerinin geçen yıla oranla %50 artış gösterdiğini söyleyen çiftçi Samet Uçak’a göre bu keskin artış, zaten kısıtlı imkanlarla üretim yapan çiftçiyi nakit ödeme yapamaz hale getirdi. Uçak, bölgedeki üretim yapısının mülkiyet sorunlarına dikkat çekerek, “Bölgemizde bulunan birçok üreticinin serası dahi kendine ait değil. İcar (kiralama) veya ortakçılık sistemi çok yoğun. Bu nedenle üreticinin peşin parayla malzeme alma imkanı yok” dedi.
Samet Uçak
“Hasat sonu öderim” sözü hâlâ geçerli mi?
Ekonomik krizlere rağmen Kumluca’da asırlık bir gelenek olan “hasat sonu ödeme” sözü hala geçerliliğini koruyor. Ancak bu durumun bir tercihten ziyade zorunluluk olduğunu ifade eden Uçak, bayilerin veresiye yazmaya devam etmesini şu sözlerle özetledi:
“Bayiler tabi ki veresiye yazmaya devam ediyor, çünkü başka çareleri maalesef yok. İcarcı veya ortakçı olan üreticilerin büyük bir kısmı bu şekilde bayilerden ürün tedarik ediyor.”
“Çocuğumun bu işi yapmasını istemem”
Üretim çarkının veresiye ve borç sarmalında döndüğü Kumluca’da, tarımın geleceği de risk altında. Samet Uçak, gün geçtikçe şartların ağırlaştığını ve yarının belirsiz olduğunu belirterek, duygularını bir baba için kolay söylenmeyecek ifadelerle aktardı: “Çocuğumun bu işi yapmasını istemem. Çünkü her geçen gün durumlar daha kötüye gidiyor, yarın ne olacağımızı bilemiyoruz.”
Maliyetler arttı, kâr marjı eridi
Hava şartlarının üretimi zorlaştırdığını belirten üretici Şaban Erkara, her şeyin maliyetinin yükseldiğini ancak buna karşın çiftçinin kâr marjının düştüğünü ifade etti. Erkara, bu durumun doğal bir sonucu olarak bölgedeki neredeyse tüm çiftçilerin veresiye ilaç ve gübre almaya yöneldiğini açıkladı.
Şaban Erkara
Bayiler “bankaya” dönüştü, ödemeler bir sezon erteleniyor
Kumluca’da zirai ilaç bayileri, bankaların kredibilitesinin bittiği yerde devreye giriyor. Üretici Şaban Erkara, bölgedeki seraların büyük çoğunluğunun kiralık (icar) veya ortakçılık usulü işletildiğini, bu yüzden üreticinin nakit parayla malzeme alma imkanının olmadığını belirtti. “Hasat sonu öderim” sözünün bölgede hala en büyük güvence olduğunu söyleyen Şaban Erkara, sistemin tıkanma noktasını şöyle anlattı: “Hasat zamanı ürün para etmezse ne yazık ki ödemeler bir sezon sonraya erteleniyor. Borç katlanarak devretmek zorunda kalıyor.”
Çiftçinin kaderi ya borç devri ya çöp konteyneri
Şaban Erkara, ürünün para etmediği dönemlerde borcun bir sonraki sezona devredilmesinin artık bir kural haline geldiğini söylerken, Samet Uçak ise en acı tabloyu hatırlatıyor: “Çiftçi işçilik parasını kurtarma ümidiyle hale gidiyor ama çoğu zaman tonlarca mahsul çöp konteynerlerine dökülüyor.” Nakit paranın dönmediği bu ortamda “ürün karşılığı ilaç” (takas) sisteminin ise hala genel bir uygulama olarak piyasaya dönmediği görülüyor.
Satış var kazanç yok
Kumluca’da tarım sezonu hem üretici hem de zirai ilaç bayileri açısından zorlu geçiyor. İlçede faaliyet gösteren ve ismini vermek istemeyen bir zirai ilaç bayi sahibi, bu sezonun geçen yıla göre daha düşük bir ciroyla ilerlediğini söyledi.
Sezon başında fiyatların geçen yıla kıyasla daha düşük seyrettiğini, Kasım–Aralık döneminde ise toparlanma yaşandığını belirten bayi sahibi, bu kez de üretimde tonaj düşüşü yaşandığını ifade etti ve Tonaj kalmadı. 80 lira olsa ne olur, 50 lira olsa ne olur? Ciroyu karşılamıyor neredeyse. Geçen seneye göre yeterli değil” dedi.
Ürün miktarının azalması, fiyat artışlarının gelir üzerindeki etkisini sınırlıyor.
“Hasat sonu öderim” sözü zayıfladı mı?
Zirai ilaç ve gübre satıcısına göre sistem güvene dayalı ancak bu güven her zaman karşılık bulmuyor. Bunu da “Güvenilir değil ama güvenmek zorundayız. Sistem böyle geldiği için böyle dönüyor” sözleriyle açıklıyor. Hal ve ihracat kaynaklı nakit dönüşlerinin yavaşlaması, ödeme zincirinde kırılmalara yol açıyor.
“Herkese veresiye yok”
Bayi sahibi artık herkese veresiye yazılmadığını söylüyor. Sezon sonundaki ödeme performansına göre eleme yaptıklarını belirtiyor. “Borç ödemeyen de var, iyi niyetli olan da. Güvenilir olanla devam ediyoruz” diyen zirai ilaç satıcısına göre hesap defteri hiçbir zaman kapanmıyor.
News
