Sanata erişim de gelir meselesi mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Emre Sönmez

Bir konseri canlı izlemek, tiyatro oyununa gitmek ya da bir sergiyi gezmek gençlerin kültürel yaşama katılmasının önemli yolları arasında. Ancak artan yaşam maliyetleri, özellikle öğrenciler ve düzenli geliri bulunmayan gençler için bu etkinlikleri bütçede öncelikli bir harcama olmaktan çıkarıyor. Kira, ulaşım, beslenme ve eğitim giderlerini karşılamaya çalışan gençler, kültür-sanat etkinliklerine katılmayı çoğu zaman erteliyor ya da ücretsiz alternatiflere yöneliyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2025 Hanehalkı Bütçe Araştırması, gelir grupları arasındaki kültürel harcama farkını ortaya koyuyor. Araştırmaya göre en düşük gelir grubundaki haneler toplam tüketim harcamalarının yüzde 1,18’ini eğlence, spor ve kültüre ayırırken en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 2,89 olarak gerçekleşti. Başka bir ifadeyle yüksek gelir grubundaki hanelerin kültürel harcamalara ayırdığı pay, düşük gelir grubundakilerin yaklaşık 2,5 katına ulaşıyor.

TÜİK’in Kültür Ekonomisi 2024 verilerine göre ise hanehalklarının kültür harcamaları bir önceki yıla kıyasla yüzde 91,5 artarak 203,8 milyar liraya çıktı. Ancak toplam harcamanın artması, kültürel etkinliklere erişimin bütün gelir grupları için aynı ölçüde kolaylaştığı anlamına gelmiyor.

Bir etkinliğin bedeli yalnızca bilet değil

Ankara’da kültür-sanat etkinliklerine katılmak isteyen gençlerin karşısına çıkan maliyetler yalnızca bilet ücretleriyle sınırlı değil. Etkinliğin düzenlendiği yere ulaşım, dışarıda yemek ve arkadaşlarla birlikte etkinliğe katılma gibi giderler de toplam maliyeti artırıyor.

Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın 2026-2027 konser sezonu bilet tarifesinde Ziraat Bankası Ana Salon’da öğrenci biletleri kategorisine göre 265 lira ve 372,50 lira olarak açıklandı. Tam bilet fiyatları ise aynı kategorilerde 530 ve 745 lira. İki öğrencinin birlikte bir konsere katılması durumunda yalnızca bilet için ödeyeceği tutar 530 liradan başlıyor.

Kültür-sanat etkinliklerine katılımda ücretsiz seçenekler de bulunuyor. Çankaya Belediyesi’nin Bilet Çankaya platformu üzerinden tiyatro, konser ve çeşitli gösterilere ücretsiz bilet temin edilebiliyor. Ancak belediyenin 27 Mart 2026 tarihli açıklamasında ücretsiz etkinlik biletlerinin yoğun talep nedeniyle kısa sürede tükendiği belirtiliyor. Bu durum, ücretsiz etkinliklerin önemli bir alternatif oluşturmasına rağmen talebin karşılanması ve etkinliklere düzenli erişim konusunda yeni ihtiyaçlar bulunduğunu gösteriyor.

“Sanata gitmek istiyorum ama her ay buna bütçe ayıramıyorum”

Ankara’da üniversite öğrencisi Ece Yılmaz, kültür-sanat etkinliklerine katılmak istediğini ancak öğrenci bütçesiyle bunu düzenli hale getiremediğini anlatıyor.

“Bir tiyatro oyununa ya da konsere gitmek istiyorum ama önce ay sonunu nasıl getireceğimi hesaplıyorum. Bilet parasının yanında ulaşım ve yemek masrafı da oluyor. Bazen bir etkinliğe gitmek için başka harcamalarımdan kısmam gerekiyor. Bu nedenle ilgimi çeken her etkinliğe katılamıyorum. Ücretsiz etkinlikleri takip ediyorum ama onların da biletleri çok hızlı tükenebiliyor.”

Çalışma hayatına yeni katılan Mert Aydın ise gelir sahibi olmanın kültürel etkinliklere erişim sorununu tamamen ortadan kaldırmadığını belirtiyor: “Çalışmaya başladıktan sonra etkinliklere daha rahat katılabileceğimi düşünüyordum. Ancak kira, faturalar ve günlük ihtiyaçlar derken maaştan geriye çok fazla bir şey kalmıyor. Bir konsere veya tiyatroya gitmek istediğimde fiyatları karşılaştırıyorum, bazen aylar öncesinden plan yapıyorum. Sanat etkinliklerine katılmak istiyorum ama bunu düzenli bir alışkanlığa dönüştürmek ekonomik açıdan kolay değil.”

Kültür-sanat izleyicisi değişiyor

Kültürel etkinliklere erişimdeki ekonomik koşullar, izleyici alışkanlıklarına da yansıyor. TÜİK’in 2025 Sinema ve Gösteri Sanatları İstatistikleri’ne göre Türkiye’de sinema seyirci sayısı bir önceki yıla kıyasla yüzde 15 azalarak 27 milyon 657 bin 591’e geriledi. Buna karşılık 2024-2025 tiyatro sezonunda seyirci sayısı 8 milyon 183 bin 257 olarak kaydedildi. Opera ve bale seyircisi ise aynı dönemde yüzde 16,5 artarak 511 bin 376’ya ulaştı.

Bu veriler, kültür-sanat alanındaki katılımın bütün disiplinlerde aynı yönde değişmediğini gösteriyor. Ancak istatistikler izleyicilerin yaş ve gelir dağılımını tek başına açıklamıyor. Dolayısıyla gençlerin etkinliklere katılımındaki ekonomik engelleri anlamak için fiyatların yanı sıra gençlerin gelir ve harcama koşullarının da incelenmesi gerekiyor.

Sanata erişim bireysel bütçeye bırakılamaz

Kültür-sanat etkinliklerine katılmak yalnızca boş zaman değerlendirme biçimi değil, toplumsal yaşama katılımın ve kültürel birikimin de önemli bir parçası. Gençlerin tiyatro, konser, sinema ve sergilere erişiminin yalnızca kişisel gelirlerine bağlı olması, kültürel yaşamdan yararlanma imkânları arasında farklılıklar yaratıyor.

Ücretsiz ve indirimli etkinliklerin artırılması, öğrenci tarifelerinin yaygınlaştırılması, üniversiteler ile kültür kurumları arasında iş birliklerinin geliştirilmesi bu alandaki erişim olanaklarını genişletebilir. Çünkü sanata ilgi duymak ile sanata erişebilmek aynı şey değil. Gençlerin kültürel yaşama katılımı, yalnızca ne kadar harcama yapabilecekleriyle değil, karşılarına ne kadar erişilebilir seçenek çıkarıldığıyla da doğrudan ilişkili.