Zerrin Sargut
Kırsal kalkınmada kadın emeğinin rolü, Van’ın Gevaş ilçesinde somut bir başarı hikâyesine dönüştü. Bölgedeki kadınlar, yıllardır aile tarlalarında “ücretsiz aile işçisi” olarak verdikleri emeği, kurdukları kooperatifler aracılığıyla ekonomik bir değere dönüştürmeyi başardı.
Songül Güleç ve Aycan Bayazit liderliğinde kurulan kooperatifler, sadece bir üretim faaliyeti değil, aynı zamanda kadının sosyo-ekonomik statüsünü güçlendiren bir model teşkil ediyor.
Sektörel dönüşüm: Arıcılıkta kadın imzası
Artos Kadın Kooperatifi bünyesinde birleşen yedi kadın arıcı, bölgede geleneksel olarak erkek egemenliğinde olan arıcılık sektöründe yapısal bir değişim başlattı.
3 bin 500 rakımlı yaylalarda gerçekleştirilen üretimde sadece ürün kalitesi değil, markalaşma stratejisi de ön plana çıkıyor. “Pembe Maskeli Arıcılar” sloganıyla piyasaya çıkan kooperatif, bu tercihiyle sektördeki cinsiyet bariyerlerini yıkmayı hedefliyor.
Aycan Bayazit
Pazar adaletsizliğine karşı kooperatifleşme
Ahtamara Tarımsal Kalkınma Kadın Kooperatifi’nin kuruluş motivasyonu, tarımsal üretimdeki pazar adaletsizliğine dayanıyor.
Kooperatif ortağı Aycan Bayazit, tarlada emeği veren kadınların satış sürecinde devre dışı bırakılmasının bu girişimin ana çıkış noktası olduğunu vurguluyor. 8 kadınla başlayan ve kısa sürede 25 ortağa ulaşma aşamasına gelen kooperatif; fasulye, sebze ve endemik bitki üretiminde “üreticiden tüketiciye” modelini başarıyla uyguluyor.
Geleneksel ataerkil toplum yapısında kadının pazarda aktif rol almasına yönelik ön yargılar, üretimin başarısı ve ekonomik getirinin artmasıyla birlikte kırılmaya başladı. Başlangıçta “yapamazsınız” diyen kesimlerin bugün kooperatiften iş birliği talep etmesi, bu dönüşümün en somut kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Üç mesaili bir hayat: Hem anne, hem işçi, hem patron
Kadınların başarısı sadece üretimle sınırlı değil; onlar aynı zamanda “evdeki görünmeyen mesai” ile de başa çıkıyor.
Güleç, kooperatifteki işleri bittiğinde eve gidip “mükemmel anne ve eş” rollerine devam ettiklerini, bu durum bazen bir tükenmişlik yaratsa da üretimden aldıkları hazzın her şeyi unutturduğunu ifade ediyor. Bayazit ise “Üniversite okumadım ama bu 4 yıllık kooperatif süreci benim için en büyük üniversite oldu” diyerek eğitimin ve gelişimin sahada da mümkün olduğunu gösteriyor.
Bu durum, kadın üreticilerin üzerindeki yükün erkek meslektaşlarına oranla çok daha fazla olduğunu ortaya koyuyor. Ancak kooperatif çatısı altında kazanılan ekonomik özgürlük ve sosyal aidiyet duygusu, bu zorlukların aşılmasında en büyük motivasyon kaynağı olarak görülüyor. Kadınlar kooperatifi sadece bir iş yeri değil, aynı zamanda kendilerini gerçekleştirdikleri bir “eğitim alanı” olarak tanımlıyor.
Songül Güleç
Gevaş yaylalarından dijital pazara uzanan köprü
Gevaşlı kadınlar, sadece hammadde üretimiyle yetinmeyip bölgenin bitki örtüsünü katma değerli ürünlere dönüştürüyor. Alıç ve bölgeye özgü uçkun bitkisi, organik bal ile fermente edilerek sağlık odaklı sirkelere dönüştürülüyor. 8 ay süren bu titiz üretim süreci, geleneksel bilginin ticari bir inovasyona nasıl dönüştürülebileceğinin örneğini sunuyor. Bu ürünler, dijital pazarlama kanalları üzerinden Türkiye’nin dört bir yanına ulaştırılarak yerel ekonomiye katkı sağlıyor.
“Kadın isterse her şeyi yapar”
Henüz cesareti olmayan kadınlara seslenen Songül Güleç’in mesajı ise net: “Zaten çalışıyorsunuz; bahçede, tarlada varsınız. Sadece bu emeği gün yüzüne çıkarın ve ekonomik özgürlüğünüzü alın.”
Aycan Bayazit ise ortaklarının en büyük kazanımını şu sözlerle ifade ediyor: “Şimdiye kadar başkaları için çalıştılar, şimdi kendileri için çalışıyorlar. Mutluyuz, çünkü biz kazandık.”
News
