Hayrullah Ercik
Gaziantep’in tabakhane bölgelerinde, ağır kimyasal kokuların hâkim olduğu atölyelerde üç kuşaktır deri işleyen ustalar, hem ekonomik hem de sağlık açısından büyük bir krizle karşı karşıya. 26 günlük zorlu üretim sürecinin sonunda elde edilen deri artık bir dürüm fiyatına bile satılamıyor.
Bir derinin 26 günlük yolculuğu
Önder Başderici, ham bir derinin işlenmiş hâle gelene kadar geçen süreci “sabır testi” olarak tanımlıyor. Adıyaman, Urfa ve Malatya gibi çevre illerden toplanan dişi koyun derileri, fabrikaya girdikten sonra yaklaşık 26 gün süren bir işlemden geçiyor.
Islatma ve temizlik aşamasında deriler suya basılıyor, ardından zınnık ve kireç kullanılarak tüylerinden arındırılıyor. Geçmişte tüyleri dökmek için kullanılan geleneksel yöntemlerin yerini bugün ağır kimyasallar almış durumda. Etleme ve yağlama aşamasında makinelerle etlerinden ayrılan deriler; asit, krom ve yağlama işlemlerinden geçerek son hâlini alıyor. Sepileme aşamasında ise kuruması için dışarıya seriliyor.
“Tabakhaneye bok yetiştirme” bir deyim değil, gerçekti
Başderici, halk arasında kullanılan bir deyimin arkasındaki çarpıcı gerçeğe de dikkat çekiyor.
Geçmişte derinin gözeneklerini açmak için taze köpek dışkısındaki asidin kullanıldığını belirten ustalar, bu maddenin kuruduğunda etkisini kaybettiği için hızla tabakhaneye ulaştırılması gerektiğini söylüyor. Günümüzde bu yöntem terk edilmiş olsa da çalışma koşullarının ağırlığı büyük ölçüde devam ediyor.
Kimyasal kuşatma: “Gözlerimiz gidiyor”
Sektörde çalışanların en büyük sorunlarından biri sağlık. Önder Başderici, kireç, asit ve krom gibi maddelerle çalışmanın ciddi sağlık sorunlarına yol açtığını şöyle vurguluyor: “Bu kimyasallar gözlerimizi bitiriyor, sağlığımızı alıyor. Bizim gibi ağır sanayide çalışanlar için yıpranma payı ve erken emeklilik şart. Ama sesimizi duyan yok.”
Ekonomik çıkmaz: “Bir deri bir dürüm etmiyor”
İsmet Başderici ve Önder Başderici, sektörün içinde bulunduğu ekonomik durumu çarpıcı bir örnekle özetliyor: 200 TL. Bir derinin işlenme maliyeti neredeyse bir dürüm fiyatına denk geliyor.
Elektrik, doğalgaz ve kimyasal maliyetlerinin yanı sıra vergi yükü de üreticiyi zorluyor. Ustalar, suni derinin yaygınlaşmasının da sektörü olumsuz etkilediğini belirterek, ucuz ithal ürünlerle rekabet edemediklerini ifade ediyor.
Stratejik bir sektör geriliyor
İsmet Başderici, Manisa, Uşak ve Çorlu gibi önemli deri merkezlerinin birer birer kapanmaya başladığını hatırlatarak, sektörün stratejik önemine dikkat çekiyor. Ayakkabıdan çantaya kadar birçok üretim alanına ham madde sağlayan deri sektörünün, artan maliyetler ve yetersiz destek nedeniyle giderek küçüldüğünü belirtiyor.
Gaziantep tabakhanelerinden yükselen bu ses, yalnızca ekonomik bir krizi değil; aynı zamanda köklü bir zanaatın ve bu zanaatı sürdüren insanların sessiz vedasını da gözler önüne seriyor.
News
