Çocuk işçiliği: Okulda olmaları gerekirken yangında can verdiler

Müberra Ünsal

Kocaeli Dilovası’nda merdivenaltı bir kozmetik firmasında çıkan yangında hayatını kaybedenlerin arasında 2 kız çocuğu vardı. Okulda olması gereken iki çocuğun, fabrika yangınında can vermesi, okuldan kopan ve kayıtdışı çalışmaya itilen çocuklar sorununu bir kez daha gündeme taşıdı.

Eski Eğitim-Sen Genel Başkanı, eğitimci Nejla Kurul, Dilovası’ndaki fabrika yangınında, iki çocuğun da hayatını kaybetmesini, bir dizi kronik ihmalin sonucu olduğunu söyledi. 9. Köy’e konuşan Kurul, “Dilovası’ndaki yangın, ülkemizde eğitimin durumu, işçi sağlığı, iş güvenliği ve çocuk işçiliği alanında süregelen ihmalleri ve denetimsizliği bir kez daha en acı biçimde ortaya koydu” dedi.

“16 ve 17 yaşlarındaki iki çocuk olağan koşullarda zorunlu eğitim nedeniyle liseye devam etmeliler” diyen Nejla Kurul, Milli Eğitim Temel Kanunu ve ilgili yönetmeliğe göre okul yönetimlerinin devamsız öğrencileri takip etmesi gerektiğini söyledi. Kurul, özellikle yoksul semtlerdeki kalabalık sınıflara dikkat çekerek, okul yönetimlerinin çoğu zaman bu tedbirler için zaman ve uzmanı olmadığını ifade etti.

Nejla Kurul

“Bakanlık çocuk işçiliğini teşvik ediyor”

Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) projesini de eleştiren Kurul, şu görüşleri dile getirdi: “MEB, MESEM projesiyle çocuk işçiliği teşvik ediyor, bunu ‘erken yaşta meslek edinmesi’ ve ‘evin ekonomisine katkı sağlaması’ ile gerekçelendiriyor. Çocuk işçiliğinin temel nedenlerinden birisi yoksulluk. Yoksulluktan dolayı ailedeki her birey çalışmak zorunda kalıyor. Çocuk işçiliği tercih değil, bir zorunluluk. Siyasal iktidar bu zorunluluğu aşmak üzere politika üretmek yerine MESEM’lerle çocuk işçiliğini büyüten politikaları tercih ediyor.”

Eğitimcilerin çocuk işçiliğine karşı duyarlılık ve farkındalık düzeyinin  yüksek olması gerektiğini vurgulayan Kurul, şu önerilerde bulundu: “Bir ülkede yoksulluk ve gelir eşitsizliğine karşı mücadele yükselirse, tarımda istihdam ve kayıt dışı ekonomi kontrol altına alınırsa, çocuğun eğitimden kopması ve okula erişememe nedenleri ortadan kaldırılırsa, toplumsal duyarlılığı aile düzeyinde geliştirebilirsek, çocukların çalıştırılmasına ilişkin sosyal ve kültürel nedenler ortadan kaldırılabilirse, çocuk işçiliğine karşı hukuki ve kurumsal yapı güçlendirilirse çocuk işçiliği ciddi biçimde düşer.“

Her 4 çocuktan 1’i işçi

TÜİK’in “İstatistiklerle Çocuk” verilerine göre de  2023-2024 eğitim-öğretim yılında zorunlu eğitim çağındaki yaklaşık 613 bin çocuk okul dışında kaldı. Okul dışında kalan çocukların büyük çoğunluğunu (yüzde 73,9) 14-17 yaş aralığında ortaöğretim kademesine devam etmesi gereken çocuklar oluşturuyor.

Yine TÜİK’in Hane halkı iş gücü araştırması 2024 yılı sonuçlarına göre 2020’de yüzde 16.2 olan 15-17 yaş grubundaki çocukların iş gücüne katılma oranı yüzde 24.9’e yükseldi. Yani her 4 çocuktan 1’i işçi olarak çalışıyor.

2024’te 15-17 yaş grubunda 3 milyon 894 bin çocuk bulunurken, bunların 970 bini kayıtlı işçi olarak çalışıyor. Kayıtsız olarak çalıştırılan çocuklara dair ise herhangi bir veri yok.

Buna ek olarak 504 bin çocuk da mesleki eğitim merkezleri (MESEM) kapsamında patronlara çalışıyor. Böylece toplamda çocuk işçi sayısı 1 milyon 474 bine ulaşıyor.