Kübra Aslan
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre, ülke genelinde akraba evlilikleri son 15 yılda azalma gösteriyor. Ancak Doğu ve Güneydoğu illerinde bu düşüş sınırlı ve oranlar hâlâ ülke ortalamasının üzerinde seyrediyor. Veriler bir ilerleme kaydedildiğini ortaya koysa da sahadaki uygulamalar bu ilerlemenin etkisinin sınırlı olduğunu gösteriyor.
Genel düşüş, bölgesel sınırlılık
Araştırmacılar akraba evliliklerinin özellikle yoksul ve kapalı aile yapısına sahip bölgelerde yaygın olduğunu belirtiyor. Kadınların evlilik kararlarındaki sınırlı söz hakkı ailelerin geleneksel tercihlerini sürdürmesine imkân tanıyor. Bu durum TÜİK verilerinde görülen düşüş ile sahadaki uygulama arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor.
Bölgesel farklılıklar
TÜİK verilerine göre, Doğu ve Güneydoğu illerindeki akraba evliliği oranı ülke ortalamasının 2-3 puan üzerinde. Ülke genelinde son 15 yılda yaklaşık yüzde 10’luk bir düşüş gözlemlenirken, bölgesel farklar yoksulluk ve geleneksel aile yapılarına bağlı olarak devam ediyor.
Türkiye’de akraba evliliklerinin genel olarak azalma göstermesi istatistiksel bir ilerleme olarak yorumlansa da sahadaki uygulamalar bu ilerlemenin etkisinin sınırlı olduğunu ortaya koyuyor.
Sosyal ve ekonomik etkenler ile kadınların evlilik kararlarındaki söz hakkının kısıtlı olması bölgesel farkların devam etmesinde belirleyici rol oynuyor. Uzmanlar özellikle genetik riskler açısından bu evlilik türünün çocuk sağlığı üzerinde önemli etkileri olduğunu belirtiyor.
Şanlıurfa Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Metabolizma Uzmanı Dr. Merve Aslantaş, akraba evliliklerinin genetik yapısı benzer bireylerde sorunlu genlerin bir araya gelme olasılığını ciddi şekilde artırdığını vurguluyor. Bu durumun metabolik hastalıkların daha sık görülmesine yol açabildiğini belirten Aslantaş yenidoğan döneminde yapılan topuk kanı taramasının hayati önem taşıdığını söylüyor.
Genetik riskler
Genetik uzmanı Ayşenur Askulaç, akraba evliliklerinin çocuklarda genetik hastalık riskini artırdığı anlatılıyor. Askulaç, genetik hastalıkların ortaya çıkma yolları üç ana başlıkta özetleyerek, bunları şöyle sıralıyor: “Baskın (dominant) kalıtım: Hastalık geni tek ebeveynden gelse bile çocukta hastalık görülebiliyor. X‑bağlı kalıtım: Bazı hastalıklar sadece erkek çocuklarda ortaya çıkıyor. Çekinik (resesif) kalıtım: Hastalığın ortaya çıkabilmesi için her iki ebeveynde de aynı hatalı gen bulunmalı.“
Akraba evliliklerinde çekinik genlerin bir araya gelme olasılığı daha yüksek olduğu için çocuklarda genetik hastalık görülme riski artıyor. Bu durum genetik açıdan akraba evliliklerinin çocuk sağlığı üzerindeki etkisinin ciddi olduğunu gösteriyor.
News
