5 bin yıllık küp mezar Malatya’da sergileniyor

2021 yılında, UNESCO Dünya Kültür Mirası kalıcı listesine alınan Arslantepe Höyüğü’nde 1961’den bu yana süren kazı çalışmalarında Malatya tarihini gözler önüne seren arkeolojik eserler gün yüzüne çıkarıldı.

Malatya müzesinde sergilenen bu eserler arasında en çok ilgi göreni ise, 18 Mayıs 2022’den bu yana sergilenen küp mezar oluyor.  Küp mezar, M.Ö. 3 bin yıllarında bölgedeki insanların cenaze ve defin işlemlerini nasıl yürüttüğü noktasında kesin bilgiler sağladığı için ilgi çekiyor.

9. Köy muhabirine konuşan Malatya Müzesi Arkeologlarından Şerif Narçiçek, insanlık tarihi boyunca birçok ölü gömme yöntemlerinin olduğunu belirterek, ”Anadolu’da çeşitli ölü gömme gelenekleri bulunuyor. Bu yöntemlerden bir tanesi de küp mezarlardır. M.Ö. 3 binli yıllara kadar da gidebiliyor. Tunç Çağı dediğimiz dönemde yoğun bir şekilde rastlanılıyor. Bunun değişik versiyonları var. Bası küp mezarlarda yakma usulü ile gömüldüğünü görüyoruz. Ama biz Malatya’da buna genellikle Hocker tarzı dediğimiz ölü gömme şekli ile rastladık” dedi.

Müzede sergilenen küp mezarın bir çocuğa ait olduğunu ve çocuklarda yaşın net olarak belirlenemediğini belirten Narçiçek, şöyle konuştu:

“Bunlar genellikle bir yaş, iki yaş veya altı yaş olabiliyor. Küçük çocukların yaşını tam kestiremiyoruz. Ailesi çok sevdiği çocuğunu vefat ettikten sonra da kendisine uzak bir yere gömmek yerine, evinin bir köşesine gömü yapmış. Erken tunç ve Orta Tunç döneminde bu tarz ölü gömme geleneği devam ediyor. Ama son Tunç döneminde tamamen yok olmaya gidiyor. Kısmen geç kalkolitik dönemde de buna rastlayabiliyoruz. Biz Arslantepe’de geçtiğimiz sene kazı sezonunda da geç kalkolitik dönemde M.Ö. 3400- 3600 yıllarına ait  ölü gömme şekline rastladık. Yaşına göre bu tarz küplerin boyutu değişebiliyor.”

Küp mezarın Arslantepe’deki kazılarda 1980 yılında çıkarıldığını hatırlatan Narçiçek, şu bilgileri verdi:

“Sergilediğimiz küp mezarımız yeni çıkarılmadı. Bu 1980 yılındaki kazı döneminde bulunmuştu. O günden bu yana küp mezar depomuzda yer alıyordu. Tunç dönemi günümüzden 4500-5000 yıl öncesine dayanan bir mezar. Anadolu’da, Ubeyd kültürü etkili bir mezar şekli. Çünkü Ubeyd kültürü Mezopotamya’dan gelme. Anadolu’da birçok yerde ölü gömme geleneklerinde kullanılmış. Burada da Arslantepe ve Değirmentepe’de bu ölü gömme geleneğine rastlıyoruz. Küp mezarlar daha çok binaların, yani o dönemki konutların daha çok yaşam alanlarının hemen altında bulunuyordu. Yani ölüden fazla uzaklaşmak istememeleri, yakınından daha fazla uzağa gidilmemesi burada bir ritüel olarak kabul edilebilir.”

Küp Mezar’ın, döneminin dini inancına da ışık tuttuğunu kaydeden Narçiçek, ”Küp mezarlarda gömülen kişi farklı pozisyonlarda gömülüyor. Bunlardan birisi yarı Hocker dediğimiz yani tam düzleştirilmemiş şekilde, tam Hocker dediğimiz ise dizlerin karına çekilmiş şekilde ana rahmindeki pozisyon gibi gömme şekli var. Burada gördüğünüz gömü tarzı tam Hocker şeklindedir. Bu da şunu anlatmaya çalışıyor. Anne karnında hangi pozisyonda ise, gömü şeklinde de aynı pozisyon verilmiş. Bu da ahiret inancının, yani ölümden sonra yaşamın olacağı inancının o dönemki toplumlarda da olduğunu bizlere gösteriyor. Yani ölen kişinin değerli eşyaları ile birlikte gömülmesi ve yeniden dirildiğinde yanında olmasını istemesi dönemin dini inancına ışık tutabiliyor” dedi.