Van’ın tandırı kadınların ciğerinde iz bırakıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatma Polatcan

Van’da ince ve gevrek yapısıyla bilinen tandır ekmeği sadece bir besin değil; kentin binlerce yıllık kültürel mirasının önemli bir parçası. Kentte neredeyse her kadın hayatının bir döneminde tandır başına geçmiş, ekmeğin hamurunu yoğurmuş ve ateşini yakmış durumda. Sabahın erken saatlerinde hazırlanan hamurlar, tezek veya odunla ısıtılan tandırda pişerken mahalleler ekmek kokusuyla doluyor. Ancak tandırın bu enfes kokusuna eşlik eden sinsi bir tehlike de var. Özellikle kapalı alanlarda kullanılan tandırların dumanının solunum yollarını etkilemesi nedeniyle bu gelenek sağlık için risk taşıyor.

Tandır nasıl yapılıyor?

Van’da gençliğinden bu yana tandır ekmeği yapan Fatma G. bu ekmeğin kendileri için önemini ve nasıl yapıldığını şöyle anlatıyor:

“46 yaşındayım, gençliğimden bu yana tandır ekmeği yapıyorum. Geçmişte çok sık ekmek yapardık, son yıllarda ise somun ekmeği aldığımız için ayda birkaç kez yapıyorum. Ekmeği yapmadan bir gün önce hamuru hazırlayıp, sabah 05:00’te uyanıp tandırı yakıyorum. Genelde tezek veya odunla yakıyoruz. Tandır iyice yandıktan sonra etrafına malzemelerimi diziyorum ve hamuru açmaya başlıyorum. Ardından hamurlara şekil verip tandırın duvarına vuruyorum. Piştikten sonra çıkarıyorum.”

Van’da kadınların tandırla mücadelesi…

Tandır ekmeği yapmanın zorluğuna dikkat çeken Fatma G., “Tandır ekmeği yapmanın çok zorluğu var. İlk yaktığımızda yoğun bir duman oluyor. Bu duman ciğerlerimizi zorluyor ama alıştık. İlk ekmek yapmaya başladığımda ellerim yanardı ama artık yanmıyor. Çoğu kadın da buna alışıyor” diyor.

Fatma G., ekmek yapmanın bir taraftan da tehlikeli olduğunu belirterek şunları aktarıyor: “Dumanın yanı sıra tandıra düşüp hayatını kaybeden veya vücudunda yanıklar oluşan kadınlar da var. Tehlikeli bir iş ama ne yapalım? Bazı kadınlar zorunlu yapmak zorunda çünkü ekmek fiyatları yüksek. Bazılarıysa alıştı. Tandır ekmeğin tadı ve kokusu bambaşka tabii.”

Van’da yıllar önce tandırlar üzerine önemli bir çalışma yapıldı

Bu arada Van’da 2021 yılında tandır ekmeği ve yan etkileri üzerine yapılan geniş çaplı bir araştırma hem geleneğin yaygınlığını hem de sağlık üzerindeki etkilerini ortaya koydu. 13 ilçe ve merkezde saha çalışması yapan ekipler, muhtarlara anket uygulayarak kaç hanede kaç tandır bulunduğunu, tandırların nasıl yakıldığını ve yanıklara dair vakaları inceledi.

Araştırmayı yürüten Prof. Dr. Sebahattin Çelik, çalışmanın üç ana amacını şöyle özetledi: “Tandır sayısını ve toplumdaki yaygınlığını belirlemek, tandır dumanındaki kimyasal maddeleri analiz etmek ve tandır yanıklarının boyutunu ortaya koymak.”

Çalışmaya göre Van’da yaklaşık 84 bin aktif tandır bulunuyor ve bunların yüzde 99’u kapalı alanlarda kullanılıyor. Bu durum ise hava kirliliğine yol açıyor.

Prof. Dr. Sebahattin Çelik

Kadınlar ciddi sağlık sorunlarıyla karşı karşıya

Çelik, araştırma bulgularını şöyle özetliyor: “Tandır yakılırken ciddi miktarda karbondioksit, karbonmonoksit ve kükürtdioksit salınıyor. Siyanür yok. Ama tezeğin içindeki ağır hidrokarbon oranı oduna göre daha az, yani daha temiz diyebiliriz.”

Hastane verileri de tandırın risklerini gözler önüne seriyor

Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nden elde edilen 5 yıllık verilerde 300 tandır kaynaklı yanık vakası tespit edildi. Bu oran tüm yanıkların yüzde 6,7’sine denk geliyor. Yanıklar genellikle derin olurken, tedavi süresi uzun ve kazaların hem fiziksel hem psikolojik etkileri bulunuyor. Ayrıca tandır dumanı KOAH gibi ciddi solunum rahatsızlıklarına neden olabiliyor.

Çözüm net: “Modern tandır evleri yapılsın”

Araştırma sonucunda hazırlanan raporda, tandırların modernize edilmesi öneriliyor. Çelik, “Havalandırmalı, yer üstüne çıkarılmış modern tandır evleri oluşturulursa, vatandaşlar geleneklerini sürdürürken sağlık risklerini azaltabilir” diyor.