Kadın emeği ve kadın aklı, cam tavanları her yerde kırıyor

Enflasyon ve geçim sıkıntısı sosyal hayatın gerçeklerini bütün bölgelerde, batıdan doğuya her yerde değiştirdi. Sadece kentli kadınlar değil, artık kırsal bölgede veya doğuda güneydoğuda da kadınlar görünmeyen cam tavanlarını birer birer kırıyorlar. Van’da ev emekçisi ev kadınları kurdukları tandır evleriyle ticarete atıldılar, aileleri için kendileri için gelir ve ekonomik güç elde ettiler.

Türkiye İstatistik Kurumu 2024 hane halkı İşgücü araştırmasına göre 32 milyon 620 bin kişi istihdamda yer aldı. İstihdam oranı ise bir önceki yıla oranla 1.2 artarak yüzde 49.5 olarak hesaplandı. Bu oran erkeklerde yüzde 66,9 iken kadınlarda ise yüzde 32,5.  Aynı araştırmanın 2023 verilerinde de kadın istihdamının düşük olduğu gözlemleniyor. Verilere göre, kadın istihdamının en düşük olduğu iller sırası ile Mardin, Urfa, Maraş, Antep ve Van olarak kayıtlara geçiyor. Yani Van’da kadınlar iş alanı bulmakta zorlanıyor. Buna karşın Vanlı kadınlar, haftalık yaptıkları rutin bir ev işi olan ekmek pişirme sanatını kendileri için istihdam alanına çevirdi.

Gün boyu tandırın sıcaklığıyla mücadele eden kadınlar, kurdukları bu küçük işletmeler sayesinde hem aile bütçesine katkı sunuyor hem de geleneksel ekmek kültürünü yaşatıyor. Van’ın İpekyolu ilçesine bağlı farklı mahallelerde tandır evi işletmecisi kadınlar 9. Köy Haber Merkezi’ne konuştu.

10 yıl önce Van’ın İpekyolu İlçesine bağlı Serhat mahallesinde ilk Kadın Tandır Evi’ni açtığını söyleyen Sevim İlhan, 10 yıl önce başladığı mesleğinde bugün başkaca kadınlara istihdam alanları yaratmanın mutluluğunu yaşıyor:

“Ben bu işe ilk başladığımda Van’da bu mesleği yapan hiçbir kadın yoktu. Zaten benim için de çoğunlukla etrafımdaki insanlar yapamazsın dediler. Ama ben önce köydeki ekmeğin tadını ve kokusunu merkeze taşıyarak bir alan oluşturdum. Bir kere ekmek alan herkes bir daha geldi. Ayrıca, kadınların pişirdiği ekmeğin tadı da yöresel bir lezzet veriyor. Ben burayı bir kadın ortağım ile açtım ve devamında çalışanlarımızda kadınlar oldu. Kadınların çalışıp evlerine destek olabildikleri bir iş yeri açtığım için mutluyum.”

İlhan, konuşmasının devamında, istihdam alanlarının kadınlar için gelişmesinin önemine değindi ve şöyle konuştu:

“Burayı açarken iki kadındık. Umuyorum ki işlerimiz büyüdükçe daha fazla kadın olacağız. Sadece ben değil başka yerlerde de kadınların çalışabileceği iş yerleri açılsın istiyorum. Üretmek, çalışmak bizim de hakkımız. Mahallelerde bu ekmekleri biz pişiriyoruz. O halde neden çarşıda satışını yapanda biz olmuyoruz. Ayrıca tandır ekmeğinin lezzeti de başka; sağlık açısından önemi de ayrı. Her mahallede en az bir kadın tandır evi olmalı.”

İpekyolu ilçesine bağlı Hacıbekir mahallesinde 2 yıldır tandır evini işleten Hüsna Ural da ilk başta tek başına çalışıyor. Kısa bir süre sonra 5 kadına da istihdam alanı sağlayan Ural, “İşimi tek başıma büyüttüm. Yorucu bir süreçti ama değdi. Kendi ayaklarım üzerinde durmanın mutluluğunu yaşarken aynı zamanda başka kadınlara da istihdam sağlamanın sevincini yaşıyorum. Eve ekmek pişirip bu yorgunluğu çekiyordum sonra kendi kendime ‘Neden bu yorgunluğumu kazanca çevirmiyorum’ diye düşündüm. Erkeğin  eline bakmak istemedim. Zaten şimdiki dönemde bir evde tek kişinin çalışmasıyla geçim sağlanamıyor. 5 çocuk okutuyorum eğitim harcamaları ve evin giderleri çok fazla. Ev ekonomisine bu sayede katkı sağlıyorum” dedi.

Başka kadınlara da istihdam alanı oluşturduğunu dile getiren Ural, “Kadınlar böylesi bir işte ve sadece kadınlarla çalıştıkları için daha rahatlar. Onlar da aynı benim gibi evin ekonomisine hem katkı sağlıyor hem çocuklarının eğitim masraflarını karşılıyor. Böylesi zorlu bir dönemde maalesef her kadın kendini çalışmak için mecbur hissediyor. Kadınların erkeğin eline bakmasına karşıyım her kadın kendi ekonomisini sağlamalı” çağrısında bulundu.