Sağlık Bakanlığı’nın resmi sayfasında bulunan verilere göre Türkiye’de çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde bire kadar yükseldi. Rakamlar Bin kişi de 3 ile 10 arasında seyrediyor.Tahmini çölyak hastası sayısı ise 250 bin – 850 bin rakamları arasında.
Çölyak hastaları için glutensiz beslenme tercih değil zorunluluk
Teşhisli çölyak hastası Seda Ay, etiket okumanın içeriği kontrol etmenin ve her markaya güvenememenin günlük hayatın bir parçası haline geldiğini söyledi. Glutensiz ürünlerin fiyat pahalılığına dikkat çeken Ay, normal ürünlere kıyasla daha fazla para ödemek zorunda kaldığını belirtti:
“Bu durum, beslenmeyi bir tercih değil zorunluluk olarak yaşayan insanlar için ek bir yük oluşturuyor. Şu an benim aldığım düzenli bir devlet desteği yoködenek için raporun yenilenmesi gerekiyor. Bu konuda destek mekanizmalarının daha yaygın ve erişilebilir olması gerektiğini düşünüyorum. Benim oturduğum ilçede belediyenin üç ayda bir gıda kolisi desteği var ve maddi durum koşulu yok. Keşke tüm belediyelerin böyle desteği olsa” dedi.
Restoranlarda glutensiz seçenekler olsa da çapraz bulaş riski konusunda net bir bilgi verilemiyor. Yalnızca glutensiz besinler hazırlayan restoranların oldukça sınırlı olduğunu ve ortak mutfağa sahip restoranların çapraz bulaş riski konusunda net bir bilgi verememesi sebebiyle tedirginlik yaşadığını belirten Ay, sosyal hayatını planlarken bu sebeplerden sorun yaşadığını söyledi.
Çapraz bulaş nedir?
Çapraz bulaşma denilen kavram, “Glutensiz bir ürünün, gluten içeren bir besinle temas etmesi” olarak açıklanıyor. Bu durum özellikle çölyak hastalarında, çok küçük miktarda gluten maruziyetiyle bile şikayetlere ve bağırsak hasarına neden olabileceği için uzmanlar tarafından “Dikkat edilmesi gerekilen bir durum” olarak adlandırılıyor.
Marketlerdeki glutensiz ürün çeşitliliği yetersiz
Marketlerdeki glutensiz ürün çeşitliliğini yetersiz bulan çölyak hastalığına sahip bireyler, “Gerçek anlamda güvenli” ürün seçeneklerinin sınırlı olduğunu vurguluyor. Bu noktada çölyak hastalığı ile yaşam dernekleri devreye giriyor.
Çölyakla Yaşam Derneği Başkanı Serap Ardıç Aymelek; çölyak hastalarının hayatlarını kolaylaştırmak için mutfak atölyeleri, eğitim toplantıları, kahvaltı ve yemek organizasyonları gibi etkinlikler düzenlediklerini ve resmi kurumlar ile görüşmeler yaptıklarını aktardı. Dernek, yerli üreticilerle ar-ge çalışmaları yapıyor ve mevcut ürünlerin içeriğinin bulaşsız, glutensiz ürünler olmasına özen göstererek çalışmalarını sürdürüyor. Derneğe üye olmak ya da katkı sağlamak isteyen kişiler, derneğin danışma hattı üzerinden kaydolabiliyor.
Aymelek, devlet tarafından verilen desteklerin önemli olduğunu ancak mevcut desteklerin çölyaklı bireylerin yaşam maliyetlerini karşılamada yeterli olmadığını belirterek şunları ifade etti: “Glutensiz ürünlerin fiyatları hâlâ oldukça yüksek ve ürün çeşitliliği her bölgede aynı seviyede değil. Özellikle çocuklar ve düşük gelirli aileler için glutensiz beslenmeyi sürdürülebilir kılmak bazen zor olabiliyor. Bu nedenle hem maddi desteklerin artırılması hem de glutensiz ürünlere erişimin yaygınlaştırılması gerektiğine inanıyoruz.“
Peki okul ve yemekhanelerde glutensiz ürüne ulaşmak mümkün mü?
Oğlu Oğulcan’ın çölyakla yaşam mücadelesine ortak olan Dilek Onuk, okul kantinleri ve yemekhanelerin glutensiz yaşam sürecinde güvenlikte yeterli olmadığını söyledi: “Oğulcan’ın okulunda glutensiz ürünler ne hazırlanıyor ne de satılıyor” dedi.
Çölyak hastası bireyler ürün çeşitlerindeki sınırlılık ve riskler sebebiyle glutensiz alternatif tariflere yöneliyor. Özellikle ekmek bulmanın zor olduğunu belirten Onuk, oğlunun ekmek mahrumiyeti yaşamaması için glutensiz un,su, tuz ve mayadan özel ekmekler hazırladığını belirtti.
Vitamin mineral eksikliği görülebilir
Uzmanlar glutensiz beslenmenin herkes için daha sağlıklı olduğu anlamına gelemeyeceğini düşünüyor. Diyetisyen Birge Atalay, “Çölyak veya gluten hassasiyeti olmayan kişilerde glutensiz diyetler, lif ve bazı vitamin-mineral eksikliklerine yol açabilir. Beslenme kişiye özel planlanmalıdır. Özellikle bilinçsiz yapılan glutensiz diyetlerde B vitamini, demir, çinko ve lif eksikliği görülebilir. Bu nedenle doğal ve çeşitli beslenmek, gerekli durumlarda uzman desteği almak önemlidir” dedi.
Gluten hassasiyeti olan herkes çölyak olabilir mi?
Diyetisyen Atalay, çölyak hastalığında bağışıklık sisteminin glutene karşı reaksiyon verdiğini, gluten hassasiyetinde ise şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve halsizlik gibi şikayetlerin görülebileceğini belirtti.
Farkındalığın artmasıyla birlikte daha fazla kişinin tanı almaya başladığını belirten Atalay, “Kişilerin kendi kendine gluteni kesmeden önce mutlaka uzman kontrolünde test yaptırması gerekir” dedi.
News
