Dağ başında sessizlik: Küçükbaş hayvancılıkta görünmeyen göçmen emeği

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Halime Erdem

Van ve Şırnak’ta küçükbaş hayvancılık, bölge ekonomisinin temel geçim kaynaklarından biri. Ancak yaylalarda, mezralarda ve dağ eteklerinde kurulan çadırların içinde başka bir gerçeklik yaşanıyor. Yasal statüsü bulunmayan düzensiz göçmenler, çobanlık gibi ağır ve izole işlerde, çoğu zaman sigortasız ve düşük ücretle çalıştırılıyor. Resmi kayıtlarda görünmeyen bu emek, sektörün en kırılgan halkasını oluşturuyor.

Bölgede özellikle Afganistan ve İran’dan gelen göçmenler, hayvancılık işletmelerinde aylarca dağ başında kalıyor. Elektrik ve temiz suya erişimin sınırlı olduğu alanlarda, çadırlarda ya da ahır bitişiğinde barınan göçmenler, 24 saat sürüden sorumlu tutuluyor. Mesai kavramı yok; dinlenme süresi belirsiz. Ücretler ise çoğu zaman elden ve kayıt dışı ödeniyor.

Göç rejimi ile emek rejiminin kesişiminde çobanlık

Göçmenlerin büyük bölümü yasal statüye sahip olmadığı için hak arama yollarına başvurmaktan çekiniyor. Bu endişe, sınır dışı edilme korkusu, ücret gaspı ya da kötü muamele gibi durumların görünür olmasını engelliyor. İş kazaları ise çoğu zaman kayıtlara geçmiyor.

Van’da bir yaylada çobanlık yapan Afganistanlı Ş. Ali Mohammad, yaşadığı koşulları şöyle anlatıyor: “Buraya gelmeden önce başka bir seçeneğim yoktu. Ülkeme dönemem. Burada zor şartlarda çalışıyorum. Bazen aylarca ailemi arayamıyorum. Soğukta kalıyoruz, bazen paramız geç veriliyor. Ama çalışmak zorundayım. Eğer işi bırakırsam ne yaparım bilmiyorum“

Mohammad, sınır dışı edilme korkusu nedeniyle adının açık yazılmasını istemediğini söylüyor. Çalıştığı yerde sigortası olmadığını, ücretinin zaman zaman eksik ödendiğini belirtiyor. Buna rağmen başka bir iş bulma ihtimali olmadığını düşünüyor.

Sektör temsilcileri ise çoban bulmanın zorlaştığını, yerli işçilerin bu koşullarda çalışmak istemediğini dile getiriyor. Ancak göçmen emeğinin ucuz ve denetimsiz olması, yapısal bir sömürü düzenini de beraberinde getiriyor.

Hayvancılığın sürdürülebilirliği kimin emeğine dayanıyor?

Sosyologlara göre düzensiz göçmenlerin kayıt dışı ve korumasız biçimde çalıştırılması yalnızca bireysel hak ihlali değil; aynı zamanda kamusal bir denetim sorunu. Çalışma yaşamına ilişkin mevzuatın fiilen uygulanmaması, bu alanı görünmez bir emek piyasasına dönüştürüyor.

Van kırsalında sürüler yaylaya çıkarken, çadırların içindeki hayat kamuoyunun gündemine nadiren giriyor. Oysa hayvancılık üretiminin sürdürülebilirliği kadar, o üretimi sırtlayan emeğin insanca koşullarda yaşayıp yaşamadığı da sorulması gereken bir mesele olarak duruyor.

Bir diğer Afgan çoban Seyyid Ahmadi ise Van kırsalına kaçarak geldiğini söylüyor. Ülkesine geri gönderilme korkusunun, çalışma koşullarını belirleyen en temel unsur olduğunu şu sözlerle dile getiriyor:

“Buraya kaçtım. Geri gönderilmemek için köy köy dolaşıyorum. Yerli çobanlardan daha az para istiyorum, çünkü başka türlü iş bulamam. Yatılı kalıyorum, dışarı pek çıkmıyorum. Ne kadar az görünürsem o kadar güvende hissediyorum. Biraz para biriktirebilirsem belki başka bir yere geçerim ama şimdilik buradayım“

Ahmadi’nin anlattıkları, Van ve Şırnak kırsalında hayvancılığın nasıl bir görünmez emek düzeni üzerine kurulduğunu gösteriyor. Sınır dışı edilme korkusu, düzensiz göçmenleri yalnızca kayıt dışı değil; aynı zamanda sessiz, itirazsız ve pazarlık gücü olmayan bir işgücüne dönüştürüyor. Sürülerin ardında kalan bu hayatlar, hayvancılığın ekonomik sürdürülebilirliği kadar, bu üretimin hangi koşullarda ve kimin emeğiyle yürüdüğüne dair soruları da beraberinde getiriyor.