9 bin yıllık miras dokununca dökülüyor: Çatalhöyük’te koruma alarmı

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Sevim Saylam

Konya’daki Çatalhöyük ören yerinde yaşanan bir olay, 9 bin yıllık dünya mirasının ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serdi. Bir çocuğun kerpiç yapıların duvarlarından birine eliyle vurmasının ardından toprak yüzey parça parça dökülmeye başladı. Saniyeler içinde yaşanan bu küçük hasar, aslında büyük bir sorunun görünür haliydi.

Olayın ardından 9. Köy muhabirinin görüştüğü güvenlik görevlisi, ziyaretçilerin zaman zaman sit alanının içine girerek fotoğraf çektiği ve bu tür durumlarla sık karşılaşıldığı ifade etti. Bu durum, ziyaretçiler ile arkeolojik ve koruma alanları arasındaki sınırların sahada yeterince korunup korunmadığı sorusunu gündeme getirdi.

“Bu bir kaza değil, bilinen bir sorun”

9.Köy muhabirinin tanık olduğu bu olay, tek seferlik bir talihsizlik olarak değil. Çatalhöyük’ün UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 2012 yılında dahil edilmesinin ardından yapılan bir akademik çalışma, alanın karşı karşıya olduğu koruma sorunlarını ele alıyor. Çalışmaya göre, mevcut yasal düzenlemelerin yetersizliği ve alanın çevresel koşullarının yeterince analiz edilememiş olması, mekânsal korumanın önündeki başlıca engelleri oluşturuyor; buna ek olarak kontrolsüz ve yoğun ziyaretçi potansiyeli de alanın karşılaştığı önemli tehditler arasında sayılıyor.

Konuyu inceleyen akademisyenler, Çatalhöyük gibi alanların karşılaştığı tehditleri ikiye ayırıyor:

• İklim değişikliği, deprem ve sel gibi doğal nedenler.
• Bakımsızlık, terk edilmişlik ve turizm baskısı gibi insan kaynaklı nedenler.

 Sahada tanık olduğumuz olay ise ikinci kategoriye, yani ziyaretçi kaynaklı tahribatın somut örneği.

Alanın yönetiminden sorumlu kim?

Çatalhöyük, birinci derece arkeolojik sit alanı statüsüyle bugün Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün yönetimi ve denetimi altında bulunuyor. Sahada yaşanan bu tür olayların önlenmesi de doğrudan bu kurumun sorumluluk alanına giriyor.

Neden önemli?

Çatalhöyük, MÖ 7400’lere uzanan geçmişiyle dünyanın en eski yerleşim yerlerinden biri. Avcı-toplayıcılıktan yerleşik tarım hayatına geçişin, ilk kentleşme deneyiminin izlerini taşıyan alan; kerpiç ev kalıntıları, damdan girişli yerleşim düzeni, duvar resimleri ve figürinleriyle insanlık tarihinin dönüm noktalarından birini belgeliyor. Bu özellikleriyle sadece Türkiye’nin değil, tüm insanlığın ortak mirası olarak kabul ediliyor. Ancak sahada gördüğüm tablo, bu evrensel değerin günlük ziyaretçi trafiğine karşı yeterince korunmadığını ortaya koyuyor.

Akademisyenler ne öneriyor?

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Öğretim Görevlisi, Dr. Merve Çetinkaya’nın Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi birlikte kaleme aldığı, “UNESCO Dünya Kültürel Miras Alanları ve Koruma Sorunları: Konya Çatalhöyük Örneği” başlıklı çalışma, konusu teknik olarak ele alıyor.

International Social Sciences Studies Journal’da 2019 yılında yayımlanan araştırmada, Çatalhöyük’ün korunması için birkaç somut adım öneriliyor. Araştırmada, yerel halkın ve saha personelinin koruma bilinci konusunda eğitilmesi, alan hakkında bilgi verecek uzman rehberlik hizmetinin yaygınlaştırılması,saklanması ve taşınmaz kültür varlıkları için düzenli envanter çalışması yapılması, ve sitin belirlendiği uzman ekiplerce izlenip resmi raporlarla takip edilmesi. Ayrıca sahada daha düzenli bir dolaşım sistemi ve daha net tanımlanmış bir giriş düzenlemesinin toplanması da öneriler arasında yer alıyor.