Yapay zekâ bu kez hayat kurtarıyor: Hayvanlar için dijital ilk yardım

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Berfin Şengil

Son yıllarda sosyal medyada sıkça karşımıza çıkan “Yaralı kuş buldum, ne yapmalıyım” çığlıkları, veteriner hekimleri harekete geçiriyor. Akdeniz Üniversitesi’nde “Yaban Hayatı Rehabilitasyonu” alanında uzmanlaşan veteriner hekim Gökçe Coşkun da bireysel çabaların yetersiz kaldığı noktada teknolojiyi devreye sokarak “Kuş Buldum” (kusbuldum.gokcecoskun.com) platformunu kurdu. Her an erişilebilir olan bu yapay zekâ destekli dijital ilk yardım rehberi, bilinçsiz müdahalelerin önüne geçerek yaban hayatını korumayı hedefliyor.

“Kuş Buldum AI” projesi, tek bir uzmana bağlı kalma zorunluluğunu ortadan kaldırıyor. Kullanıcılar, buldukları kuşun net bir fotoğrafını sisteme yükleyerek yapay zekâ aracılığıyla tür tespiti yapabiliyor. Ebabil, yırtıcı kuşlar, güvercin veya serçe gibi türlerin özelliklerine göre yapılması ve kesinlikle yapılmaması gereken ilk yardım adımları kullanıcıya adım adım sunuluyor.

Gökçe Coşkun

İyi niyetli ama ölümcül hatalar: Kuşlara nasıl yaklaşılmalı?

Gökçe Coşkun’un vurguladığına göre, insanlar genellikle yaban kuşlarını evcil hayvanlar gibi algılıyor ve tamamen iyi niyetle yola çıksalar da ne yazık ki ölümcül hatalar yapabiliyorlar.

Yapılan en yaygın 5 hayati hatayı Coşkun şu şekilde sıraladı:

1.Ekmek vermek: Sindirim sistemlerine uygun olmadığı halde ilk akla gelen, kuşlara ekmek vermek.

2.Kuşu hemen ele almak: Çıplak elle sürekli temas kurarak hayvanda büyük bir şok ve korku yaratmak.

3.Yanlış kafes lullanımı: Özgür bir yaban kuşunu, evcil egzotik kuşlar için tasarlanmış dar kafeslere koyarak çırpınıp kendine zarar vermesine yol açmak.

4.Gürültülü ve açık ortam: Kuşu sesli, kalabalık ve etrafı açık bir yerde tutarak sürekli temas halinde bakmaya çalışmak.

5.Yanına su kabı koymak: Kuşun panikle suyun içine girip ıslanmasına, vücut ısısının düşmesine ve hipotermiye girmesine neden olmak.

Veteriner Coşkun, “İnsanlar yaban kuşlarının hemen yemek yiyebileceğini sanıyor veya renkli bir kuş bulduklarında onu evde beslemek istiyorlar. 2-3 hafta evde yanlış bakıldıktan sonra esaret stresinden o kuşu kaybediyoruz veya hayvan artık geri dönülemez bir noktaya geldiğinde bize ulaşıyorlar” dedi. Özellikle göç eden kuşlarda en erken müdahalenin hayati önem taşıdığını kaydederken, “Kurduğumuz sistem, panik halindeki vatandaşa saniyeler içinde ne yapması ve ‘özellikle ne yapmaması gerektiğini’ söyleyerek bu hayati hataların önüne geçiyor” diye ekledi.

Göç zamanı yaşanırken yaban hayatını koruma konusunda çığır açan bu yenilikçi projenin arka planını, sahadaki yansımalarını ve merak edilen site ziyaretlerini veteriner hekim Gökçe Coşkun ile konuştuk. Yardıma muhtaç yaban hayvanlarına destek olma çabasının üniversite yıllarına kadar uzandığını söyleyen Coşkun, “Zamanla sosyal medyadan bana ulaşan ve ne yapması gerektiğini soran insanların sayısı arttı. Gelen her vakayı, her soruyu kayıt altına almaya başladım” dedi. Yıllar içinde pek çok ilden yardıma muhtaç kuşlar getirildiğini paylaşırken, yavruları büyütüp doğaya saldığı ve bazı yaralıları kliniğinde tedavi ettiğinden, Doğa Koruma ve Milli Parklar ile iletişime geçerek ilgili merkezlere ulaşmalarını sağladığından bahsetti.

Yaban hayatında 7/24 dijital ilk yardım

Tüm bunları, halihazırda devam eden yoğun klinik iş akışı ve kişisel hayatıyla devam ettirmenin giderek zorlaştığını vurguladı. “Açıkçası bir noktadan sonra her vakaya birebir yetişmek fiziksel olarak imkânsız hale geldi. Bu durum beni çok üzüyordu, çünkü ortada insanların acil durumlarda doğru bilgiye ulaşabilecekleri çok büyük bir boşluk vardı” diyerek, platformun ortaya çıkışını şöyle anlattı:

“Son dönemde yapay zekâ teknolojilerindeki ivmelenme ile birlikte bu süreci nasıl otomatize edebileceğimi düşündüm. İnsanların 7/24 ulaşıp ilk yardım rehberliği alabileceği ‘Kuş Buldum’ sistemini kurmaya karar verdim.

Tabii bu hiç kolay olmadı; yapay zekayı yaban hayatı konusunda doğru bilgilere yönlendirmek, halüsinasyonları önlemek ve siteyi tasarlamak ciddi bir mesai gerektirdi. Ama şu an sistemimiz başarıyla çalışıyor ve anında hayat kurtaran yönlendirmeler yapıyor.”

Şehirlerin yorgun misafirleri: Kumru ve Ebabil

Bu yılın başından beri platformun aktif olarak hizmet verdiğini aktaran Coşkun, şu gözlemini paylaştı: “Yıllardır tuttuğum önceki kayıtlara ve sistemin mevcut ivmesine baktığımızda çok net bir tablo var: En büyük yoğunluğu ilkbahar aylarında göç yorgunu düşen bireyler oluşturuyor. Yaz ortasına geldiğimizde ise aramaların karakteri değişiyor ve yuvadan düşen veya yardıma muhtaç yavru bireylerle ilgili sorgulamalarda ciddi bir artış gözlemliyoruz.”

Şehirleşmenin de etkisiyle kendilerine en sık gelen vakanın “küçük kumru” olduğunu dile getirirken, “Şehir içlerinde, balkonlarda ve parklarda en yaygın gördüğümüz tür olduğu için vatandaşlar yavru veya yaralı kumrularla çok sık karşılaşıyor. Göç eden kuşlar kategorisinde ise ‘ebabil’ler başı çekiyor” dedi. Yere düştüklerinde kendi başlarına havalanamayan ebabiller için yaz aylarında oldukça yoğun bir başvuru aldıklarını vurguladı.

Yeni kurulan bir sistem olduğu için kapsamlı ve uzun vadeli istatistiklerin henüz oluşmadığını belirten Gökçe Coşkun, “Ancak geçmişte kaydettiğimiz verilerin bir kısmı yayın haline geldi, bir kısmı için de akademik yayın hazırlıklarımız sürüyor. Burada şunun altını çizmek lazım: Sistemimizin birincil amacı doğru ‘ilk yardım müdahalesi’ ve ‘yönlendirme’ yapmak” dedi.

“En büyük umudum, ülkemizde donanımlı yaban hayatı rehabilitasyon merkezlerinin sayısının artması” diyen Coşkun, “O zaman bu süreçler bulundukları andan doğaya salındıkları ana kadar baştan sona takip edilebilir. Bu sayede çok daha kesin istatistikler tutularak hem yaban hayatı koruma çalışmalarına hem de ekoloji bilimine ışık tutacak veriler elde edebiliriz” ifadelerini kullandı.

Destek görmese de yaban hayatı için mücadeleye devam

Asıl hedefinin ise bu bilinci daha çok kişiye ulaştırmak ve insanların doğaya doğru şekilde fayda sağlamasına aracılık etmek olduğunu kaydederken şunları söyledi:

“Bu uygulamayı başından beri tamamen kendi imkanlarımla finanse ediyorum ve vatandaşlara ücretsiz olarak sunuyorum. Buna rağmen zaman zaman siteye yönelik siber saldırılar bile oluyor ve arka planda onlarla da mücadele etmek zorunda kalıyoruz.

Bugüne kadar ne yazık ki hiçbir yerel yönetim, ulusal kurum veya kuruluş entegrasyon ya da destek için iletişime geçmedi. Zaten geçmeseler de bu benim için bir engel değil. Yaban hayatına olan sorumluluğum gereği, kendi çabalarımla bu projeyi sürdürmeye, korumaya ve büyütmeye devam edeceğim.”