Feyza Çebi
Yirmi yıllık evliliğin ardından boşandı. Yıllarca eşinin işinde çalıştı, iki çocuk büyüttü, ev içi bakım yükünü üstlendi. Çalışırken sağlık sorunları yaşadı. Boşanma davası sona erdiğinde mahkemenin bağladığı nafaka yalnızca bin liraydı. Sorun bununla da bitmedi. Mahkeme kararına rağmen nafaka düzenli ödenmedi. Hakkı olan parayı alabilmek için icra takibi yapmak zorunda kaldı.
EŞİK Platformu’ndan Avukat Sema Yurtbilir, son günlerde yeniden gündeme gelen nafaka tartışmasını anlatırken ilk olarak bu dosyadan söz ediyor.
Anayasa Mahkemesi’nin yoksulluk nafakasındaki “süresiz” ibaresini iptal etmesinin ardından nafaka yeniden siyasi tartışmaların merkezine yerleşti. Sosyal medyada ve televizyon ekranlarında yıllardır benzer örnekler dolaşıma sokuluyor: “10 gün evli kaldı, 20 yıldır nafaka alıyor”, “Ömür boyu nafaka mağdurları”, “Nafaka yüzünden erkekler evlenemiyor.”
Ancak kadın örgütleri ve aile hukuku alanında çalışan avukatlar, kamuoyunda anlatılan tablo ile mahkeme dosyalarında karşılaştıkları gerçekliğin birbirinden oldukça farklı olduğunu söylüyor.
Yurtbilir’e göre bugün konuşulması gereken mesele nafakanın süresi değil, kadınların boşanma sonrasında nasıl geçineceği ve bağlanan nafakaların neden tahsil edilemediği.
“Bizim burada konuşmamız gereken şey nafakanın süresi değil, kadınların nafakaya ulaşamaması sorunudur. Esas mesele nafakanın tahsil edilememesidir” diyen Yurtbilir, kamuoyunda yaratılan “yüksek nafaka” algısının gerçek dosyalarla örtüşmediğini belirtiyor.
“Ortalama nafaka bin 179 lira”
Kadın örgütlerinin araştırmaları da benzer bir tablo ortaya koyuyor. Kadın Dayanışma Vakfı’nın yoksulluk nafakası araştırmasına göre incelenen dosyalarda ortalama nafaka miktarı 1.179 lira. Dosyaların yaklaşık yarısında ise nafaka 500-1500 lira arasında değişiyor.
EŞİK Platformu’nun paylaştığı verilere göre de bugün ortalama nafaka miktarı yaklaşık 2 bin lira seviyesinde. Bu rakamlar açlık sınırının ve asgari ücretin oldukça altında kalıyor.
Buna rağmen tartışma çoğu zaman istisnai örnekler üzerinden yürütülüyor. EŞİK’in aktardığı verilere göre bir yıldan kısa süren evlilikler tüm boşanmaların yalnızca yüzde 2,8’ini oluşturuyor. Buna karşın kamuoyunda en çok konuşulan örnekler genellikle kısa süreli evlilikler ve yüksek nafaka iddiaları oluyor.
“Yüksek rakamlar anlaşmalı boşanmaları yansıtıyor”
İstanbul Barosu Kadın Hakları Merkezi Başkanı Avukat Özlem Özkan da kamuoyunda dolaşan “ömür boyu yüksek nafaka alan kadın” anlatısının sahadaki tabloyla örtüşmediğini söylüyor: “Yıllardır aynı çağrıyı yapıyoruz. Eğer gerçekten anlatıldığı gibi mağduriyet yaratan dosyalar varsa bunları görelim. Ancak bugüne kadar bu iddiaları doğrulayacak sistematik veriler ortaya konulmadı.“
Özkan, yüksek nafaka örnekleri olarak sunulan vakaların çoğunun mahkeme kararları değil, yüksek gelir grubundaki kişilerin anlaşmalı boşanmalarda kendi aralarında belirledikleri rakamlar olduğunu belirtiyor.
“Koşullar değişirse, nafaka kaldırılabilir”
Tartışmanın merkezindeki “süresiz nafaka” kavramının da çoğu zaman yanlış yorumlandığını söyleyen Özkan, mevcut hukuk sisteminde nafakanın zaten belirli koşullarda kaldırılabildiğini hatırlatıyor.
“Nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da ekonomik koşulların değişmesi durumunda nafaka kaldırılabilir. Süresiz nafaka hiçbir koşulda sona ermeyen nafaka anlamına gelmiyor” diyor.
Diyabetli çocuğa 4 bin lira nafaka
Yurtbilir’in anlattığı bir başka dosya ise nafaka tartışmasının görünmeyen tarafını ortaya koyuyor. Tip 1 diyabet hastası bir çocuğun bulunduğu dosyada mahkeme anne için 5 bin lira, çocuk için 4 bin lira nafaka bağladı. Toplam 9 bin lira.
Ancak yalnızca çocuğun aylık sağlık gideri yaklaşık 40 bin lira.
“Bu rakama kira, gıda, ulaşım ve diğer yaşam giderleri dahil değil” diyen Yurtbilir, çocuğun bakımını üstlenen annenin çalışmak zorunda kaldığını ancak yüksek kreş ücretleri ve bakım yükü nedeniyle bunun her zaman mümkün olmadığını söylüyor.
Bu nedenle kadın örgütlerine göre nafaka tartışması, yalnızca hukuki bir düzenleme meselesi değil. Aynı zamanda boşanma sonrasında kadınların ve çocukların nasıl yaşayacağı sorusuyla doğrudan ilgili.
News
