Van’da gümrük sınırlamaları sınır ticaretini vurdu

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Büşra Tekin

İran’a düzenli olarak yolcu taşıyan ve zaman zaman izin verilen ürünleri getirerek ek gelir elde etmeye çalışan turizm şoförü Bülent, son 10 yılda yaşanan değişimi, “Eskiden para kazandırıyordu, şimdi mecburiyetten yapılıyor” sözleriyle özetliyor.

Van’da özellikle İran sınırına yakın bölgelerde yaşayanlar için günübirlik geçişler uzun yıllar boyunca önemli bir gelir kaynağı oldu. İran para biriminin Türk lirası karşısındaki düşük değeri, sınırın öte tarafındaki ürünleri cazip hale getirirken, getirilen ürünler Van’ın yanı sıra Hakkâri ve çevre illere kadar ulaştırılıyordu.

Çaydan mutfak eşyalarına, battaniyeden çeşitli ev ürünlerine kadar birçok ürün küçük ölçekli ticaret yoluyla el değiştiriyor, bu hareketlilik kentte sürekli bir nakit akışı yaratıyordu. Ancak bugün sınır hattında çalışanların anlattıkları, bu hareketliliğin artık eski günlerden oldukça uzak olduğunu gösteriyor.

“Eskiden çaya sınırlama yoktu, şimdi sadece 1 kilo”

Bülent, geçmişte birçok üründe bugünkü kadar katı uygulamalar olmadığını söylüyor: “Mesela 10 yıl önce çay getirmenin bugünkü gibi sınırı yoktu. Şimdi kişi başına sadece bir kilo çay getirebiliyorsun. Sigarada da sınırlar var. Eskiden insanlar çok daha rahat çalışıyordu.“

Sınır ticaretiyle uğraşanların anlattığına göre yıllar içinde birçok ürüne yönelik kısıtlamalar artırıldı. Bir zamanlar getirilebilen pek çok ürün ya tamamen yasaklandı ya da miktar açısından ciddi sınırlandırmalara tabi tutuldu.

“Bir hafta geçen ürün, ertesi hafta yasaklanabiliyor”

Sınır ticareti yapanların dikkat çektiği en önemli konulardan biri de kuralların sahada her zaman net biçimde karşılık bulmaması. Bülent’e göre geçmişten bu yana hangi ürünün getirilebileceği, hangisinin getirilemeyeceği konusunda zaman zaman belirsizlikler yaşanıyor. Ancak son yıllarda denetimlerin sıkılaşmasıyla birlikte bu durum daha da hissedilir hale gelmiş durumda:

“Eskiden de tam olarak neyin geçip neyin geçmeyeceği her zaman net değildi ama daha fazla inisiyatif kullanılıyordu. Şimdi o inisiyatif de azalmış durumda. Bir hafta getirdiğimiz ürünü sonraki hafta getiremediğimiz oluyor. Bazen yeni bir kuralı ancak gümrükte öğreniyoruz. O anda eşya geçmiyor ve el konuluyor.”

“Artan masraflar kârı eritti”

Bülent’e göre bugün İran’dan getirilen birçok ürün artık masrafını karşılamıyor: “Bir saat getiriyorsun, belki 100 lira kazanıyorsun. Ama yol masrafı var, pasaport harcı var. Sadece harç 1.250 lira. Gidiş geliş yol masrafı da 600-650 lirayı buluyor. Birçok eşya artık kâr etmiyor.”

Geçmişte ciddi gelir sağlayan battaniye gibi ürünlerin bile artık kazanç bırakmadığını belirten Bülent, ticaret yapanların büyük bölümünün eskisi gibi para kazanamadığını ifade ediyor. Sınır kapısındaki uygulamalar birçok üründe detaylı sınırlamalar içeriyor. Bülent, bazı ürünlerde uygulanan kuralları şöyle anlatıyor: “Mesela 24 parçalık bir yemek takımı getirebilirsin ama hepsi aynı tabak olamaz. Set halinde olması gerekiyor. Aynı üründen çok sayıda getirince izin verilmiyor.”

Getirilebilecek ürünlerin kapsamı ve miktarına ilişkin uygulamaların sık sık değişmesi, sınır ticareti yapanların önünü görmesini zorlaştıran unsurlar arasında yer alıyor.

El konulan ürünlerde süreç nasıl işliyor?

Gümrükte kurallara aykırı bulunan ya da belirlenen sınırların üzerinde olduğu tespit edilen ürünlere el konulabiliyor. Ancak her ürün doğrudan imha edilmiyor. Bülent’in aktardığına göre ürünün türüne göre farklı uygulamalar bulunuyor. Hayvansal ürünler ve sağlık açısından risk taşıyan bazı ürünler doğrudan imha edilirken, bazı eşyalar ise gümrükte muhafaza altına alınıyor:  “Mesela eşyan tartılıyor. 10 kiloya kadar olan ürünlerde yaklaşık 300 lira civarında, 10 kilonun üzerindeki ürünlerde ise 600 lira civarında bir ödeme yaparak eşyayı çekebiliyorsun. O an ödeme yapılmazsa ürün gümrükte bekletiliyor.”

Ürün sahiplerinin belirlenen süre içerisinde gerekli ödemeleri yaparak eşyalarını geri alma hakkı bulunuyor. Hayvansal ürünlerde ise durum farklı. Et, süt, peynir ve yoğurt gibi ürünlerin girişine izin verilmediğini belirten Bülent, bu ürünlerin çoğu zaman imha edildiğini söylüyor.

Şikâyetler kısıtlamaların önünü açtı

Sınır ticaretine getirilen sınırlamaların nedenlerinden biri olarak ise yerli satıcıların ve ithalatçıların şikâyetleri gösteriliyor. Bülent, “Burada bir esnaf aynı ürünü 3 bin ya da 5 bin liraya satıyor. İran’dan gelen ürün daha ucuza satılınca şikâyet ediyorlar. Çayda da, pirinçte de, mutfak eşyalarında da benzer durumlar yaşanıyor” diyor.

Bu şikâyetlerin zamanla daha sıkı denetimlere ve yeni sınırlamalara yol açtığını düşünen Bülent, özellikle son yıllarda birçok üründe kotaların azaltıldığını ifade ediyor.

Bir zamanlar Van ekonomisinin görünmez ama güçlü damarlarından biri olan İran sınır ticareti bugün hâlâ sürüyor. Ancak sınırın iki tarafı arasında gidip gelenler, bu hareketliliğin artık eski günlerdeki gibi kazanç değil, daha çok geçim mücadelesi anlamına geldiğini söylüyor. Sınır kapılarında sıkılaşan denetimler, artan maliyetler ve daralan ticaret hacmi, yıllarca bölge ekonomisini besleyen bu hareketliliğin yön değiştirdiğini ortaya koyuyor.