Yağmur Abay
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre genç işsizlik oranı 2025 yılında yaklaşık yüzde 16 seviyesinde gerçekleşti. 2026 yılı başı itibarıyla ise genç işsizlik oranı yüzde 14-15 bandında seyrediyor.
Ancak sendikaların ve araştırma merkezlerinin hesaplamaları, gerçek tablonun resmi işsizlik verilerinden daha ağır olduğunu ortaya koyuyor.
DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) raporuna göre Türkiye’de geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 32’ye ulaşmış durumda. Bu oran, iş bulamayanların yanı sıra eksik istihdam edilenleri ve çalışmaya hazır olduğu hâlde iş aramaktan vazgeçenleri de kapsıyor.
Uzmanlara göre bu tablo, özellikle üniversite mezunu gençleri güvencesiz çalışma biçimlerine yöneltiyor. Sigortasız staj, proje bazlı freelance işler ve paket başı ücretle çalışan kuryelik gibi işler gençler için geçici değil, kalıcı bir çalışma biçimine dönüşüyor.
Mezuniyet sonrası işsizlik daha yüksek
Avrupa İstatistik Ofisi ve OECD verilerine göre Türkiye, Avrupa’da üniversite mezunu işsizliğinin genel işsizlikten daha yüksek olduğu tek ülke konumunda. Ayrıca 18–24 yaş arası gençlerin yaklaşık yüzde 32’si ne eğitimde ne istihdamda yer alıyor. Bu durum, yükseköğretim mezuniyeti ile istihdam arasındaki bağın zayıfladığını ve diplomalı işsizliğin arttığını gösteriyor.
Eğitimden istihdama kopukluk
Uzmanlara göre gençlerin mezuniyet sonrası güvencesiz işlere yönelmesinde eğitim sistemi ile çalışma hayatı arasındaki kopukluk belirleyici rol oynuyor. Eğitim politikaları üzerine çalışan Prof. Dr. Servet Özdemir, bu kopuşun yapısal bir sorun olduğuna dikkat çekiyor. Özdemir’e göre eğitim sistemi uzun süredir sorunları çözmek yerine yeni dersler ekleyerek ilerliyor: “Eğitimde ciddi bir yapısal hatamız var. Sorun gördüğümüz her alanı dersleştiriyoruz. Oysa sorunlar içerik ekleyerek değil, süreçleri iyileştirerek çözülür.”
Bu yaklaşımın öğrencileri hayata hazırlamakta yetersiz kaldığını vurgulayan Özdemir, ölçme ve değerlendirme sisteminin de gelişimi takip etmekten uzak olduğunu şöyle belirtiyor: “Karnenin akademik tarafına odaklanıyoruz; sosyal ve duygusal gelişim ise neredeyse sembolik. Ölçmediğimiz şeyi geliştiremeyiz.“
Özdemir’e göre eğitim ile hayat arasındaki bağın zayıflaması, gençlerin mezuniyet sonrası iş güvencesi olmayan alanlara yönelmesinin de zeminini hazırlıyor. Özdemir şunları söylüyor: “Eğitim sisteminin yönünü değiştirmeden sonuçların değişmesini beklemek gerçekçi değil. Süreci yeniden tasarlamak zorundayız.”
Güvencesiz çalışma yaygınlaşıyor
Türkiye’de serbest (freelance) çalışanların oranı ve freelance işlere başvuru sayısı son yıllarda artarken, gençler özellikle dijital platformlar üzerinden proje bazlı ve sosyal güvencesiz çalışmaya yöneliyor. Bu çalışma biçiminde emeklilik primi, iş güvencesi, kıdem tazminatı ve işsizlik sigortası gibi temel haklar çoğu zaman bulunmuyor.
Motokuryelik ise gençler arasında en hızlı yayılan işlerden biri hâline gelmiş durumda. Ancak bu alanda çalışanların önemli bir kısmı esnaf kurye modeliyle çalıştığı için işçi statüsünde sayılmıyor. İş kazası, sigorta ve çalışma saatleri konusunda ciddi hak kayıpları yaşanıyor.
Bir hak meselesi
Uzmanlara göre genç işsizliği yalnızca ekonomik bir sorun değil, aynı zamanda bir sosyal hak ve eşitsizlik meselesi. Güvencesiz çalışma biçimleri gençlerin barınma, sağlık, emeklilik ve sendikalaşma haklarına erişimini zorlaştırıyor. Bu nedenle konu, işsizlik verilerinin ötesinde, insana yakışır iş hakkı çerçevesinde tartışılması gereken bir alan olarak öne çıkıyor.
News
