Zerrin Sargut
Van Bedesten Çarşısı’nda kadın emeğiyle hayat bulan ahşap sanatları, hem geleneksel zanaatları yaşatıyor hem de kadınlara ekonomik özgürlük sağlıyor. Bahçesaray Kadın Kooperatifi bünyesinde üretim yapan kadınlar, ceviz ağaçlarını sanat eserine dönüştürerek kültürel mirası geleceğe taşıyor.
Ağaçtan sanata uzanan emek yolculuğu
Van’ın tarihi ve kültürel dokusunu yansıtan Bedesten Çarşısı’nda yer alan küçük bir atölye, aslında büyük bir dönüşümün merkezinde yer alıyor. Ahşap kokusunun, ince işçiliğin ve kadın emeğinin birleştiği bu ortamda, doğadan gelen ceviz ağaçları adeta yeniden hayat buluyor.
Kooperatif bünyesinde çalışan kadınlar, yalnızca bir ürün ortaya koymuyor; aynı zamanda bir hikâye yazıyor. Sabırla işlenen her parça hem estetik bir değere hem de derin bir emeğe sahip. Ürünlerin tamamı el işçiliğiyle hazırlanırken, bu süreç kadınların üretim gücünü görünür kılıyor.
Bu atölye, kadınlar için sadece bir iş alanı değil; aynı zamanda dayanışmanın, birlikte üretmenin ve ekonomik bağımsızlık kazanmanın güçlü bir sembolü.
Hamza Çölgöçen
Doğadan gelen ham madde sanatla buluşuyor
El sanatları hocası ve işletme koordinatörü Hamza Çölgöçen, üretim sürecinin temelinde doğaya saygının olduğunu vurguluyor. Kullanılan ceviz ağaçlarının rastgele kesilmediğini, aksine ömrünü tamamlamış ağaçlardan seçildiğini özellikle belirtiyor. Bu ağaçlar özel işlemlerden geçirilerek yeniden değerlendiriliyor. İlk aşamada fırınlama işlemi uygulanarak ahşabın dayanıklılığı artırılıyor ve yapısının korunması sağlanıyor. Ardından başlayan işleme süreci ise tamamen ustalık ve sabır gerektiriyor.
Ceviz ağacının sert yapısı ve yavaş büyüyen bir tür olması, onu hem değerli hem de işlenmesi zor bir malzeme hâline getiriyor. Bu nedenle ortaya çıkan her ürün hem malzemenin hem de emeğin kıymetini yansıtıyor. Atölyelerde ceviz ağacının yanı sıra dişbudak ve çam gibi farklı ağaç türleri de kullanılıyor. Bu çeşitlilik, daha ergonomik ve farklı tasarımların ortaya çıkmasına olanak sağlıyor.
Bir atölyede 9 kadın, onlarca hayal
Kooperatif bünyesinde aktif olarak 9 kadın üretici çalışırken, 6 kursiyer de bu sanatı öğrenmek için eğitim alıyor. Bu sayı her geçen gün artarken, atölye aynı zamanda yeni ustaların yetiştiği bir okul işlevi görüyor.
Üretim yalnızca Bedesten ile sınırlı değil. Bahçesaray’daki atölyelerde de çalışmalar devam ederken, evlerinde üretim yapan kadınlar da kooperatiften temin ettikleri malzemelerle sürece dahil oluyor. Böylece üretim ağı genişleyerek daha fazla kadına ulaşma imkânı sağlıyor.
Atölyelerde gerçekleştirilen çalışmalar arasında; ahşap yakma sanatı, filografi, string art ve dekoratif ahşap tasarımlar yer alıyor. Bu ürünlerin hiçbirinde seri üretim yapılmıyor. Her biri tek tek, özenle hazırlanıyor ve bu da her ürünü benzersiz kılıyor.
Ekonomik özgürlüğe açılan kapı
Kooperatifin sunduğu en önemli katkılardan biri kadınların ekonomik hayata katılımını güçlendirmesi. Üretim yapan kadınlar, elde ettikleri gelirle hem aile bütçesine katkı sağlıyor hem de kendi ayakları üzerinde durmanın özgüvenini yaşıyor. Bu süreç, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan kadınlar için büyük bir fırsat sunuyor. Kadınlar hem meslek öğreniyor hem de sosyal hayata daha aktif katılım sağlıyor.
“El emeği sadece ürün değil, bir hikâyedir”
Atölyede çalışan ve Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Peyzaj Mimarlığı bölümünde yüksek lisans yapan Merve Ertek, bu sürecin kendisi için çok değerli olduğunu ifade ediyor. Ertek, el emeğinin her zaman kıymetli olduğunu vurgulayarak sanatın insanlar arasında güçlü bir bağ kurduğunu söylüyor. Ürettikleri her parçanın sabır, emek ve sevgiyle ortaya çıktığını belirten Ertek, bu ürünlerin sadece dekoratif bir eşya olmadığını, aynı zamanda bir hikâye taşıdığını dile getiriyor.
Van halkını ve kente gelen ziyaretçileri Bedesten Çarşısı’nı görmeye davet eden Ertek, burada üretilen eserlerin şehrin kültürel kimliğini yansıttığını belirtiyor.
Kültürel miras geleceğe taşınıyor
Van’da kadınların emeğiyle şekillenen bu atölyeler, sadece bugünün değil, geleceğin de temellerini atıyor. Geleneksel el sanatlarının unutulmaması, yeni nesillere aktarılması ve ekonomik değere dönüştürülmesi açısından büyük önem taşıyor. Ceviz ağacından doğan bu sanat yolculuğu, aslında kadınların azmi, dayanışması ve üretim gücünün en somut örneklerinden biri olarak dikkat çekiyor.
News
