Sedanur Polatcan
Van’da bir zamanlar binlerce koyunun otladığı meralarda bugün sessizlik hâkim.
Artan yem, veteriner hizmetleri ve ilaç fiyatları nedeniyle küçükbaş hayvancılık her geçen gün biraz daha geriliyor. Maliyetler katlanırken hayvan fiyatlarının yerinde sayması, üreticiyi hayvancılıktan koparıyor; köyler boşalıyor, ahırlar kapanıyor.
Van’da son yıllarda yem, veteriner hizmetleri ve hayvan sağlığı ilaçlarında yaşanan yüksek fiyat artışları, köylerde küçükbaş hayvancılıkla geçimini sağlayan binlerce üreticiyi ciddi biçimde zorluyor. Türkiye’nin küçükbaş hayvancılıkta önde gelen illerinden biri olan Van’da artan maliyetler nedeniyle birçok yetiştirici hayvan sayısını azaltıyor ya da hayvancılığı tamamen bırakıyor.
Üreticiler ne diyor?
Gürpınar’da küçükbaş hayvancılıkla geçimini sağlayan üretici Recep Yolak, artan maliyetler nedeniyle ayakta kalmakta zorlandığını belirterek şöyle konuştu: “Yem, saman, ilaç, mazot… Hepsi her ay zamlanıyor ama hayvanın fiyatı aynı kalıyor. Eskiden sürümüzü büyütmeyi düşünürdük, şimdi mevcut hayvanları nasıl koruyacağımızı hesaplıyoruz. Bu şartlarda hayvancılık yapmak her geçen gün daha da zorlaşıyor.”
Süleyman Kozat
“Veteriner ilaçlarındaki artış stratejik bir soruna dönüştü”
Van YYÜ Veteriner Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi ve Van Bölgesi Veteriner Hekimler Odası Başkanı Prof. Dr. Süleyman Kozat, veteriner tıbbi ürün fiyatlarının son yıllarda olağanüstü arttığını vurgulayarak şunları söyledi: “2021-2025 döneminde antibiyotik, antiparaziter, aşı ve vitamin-mineral preparatlarında yüzde 350 ila 500 arasında artış yaşandı. Bu yalnızca bir maliyet kalemi değil, hayvancılığın sürdürülebilirliğini tehdit eden stratejik bir sorundur.“
Kozat, artan maliyetler nedeniyle üreticilerin aşı programlarını aksattığını, koruyucu hekimlikten uzaklaştığını ve bunun hastalık risklerini artırdığını söyledi.
İlaç ve veteriner hizmet giderlerindeki yükselişin, bazı üreticileri tasarruf amacıyla aşı ve parazit mücadelesini ertelemeye ittiğini belirten Kozat, bu durumun uzun vadede salgın hastalık riskini artırdığına dikkat çekti ve şöyle konuştu: “Kısa vadede masraf kısma gibi görünen bu yaklaşım, uzun vadede daha büyük sürü kayıplarına ve çok daha yüksek tedavi giderlerine yol açıyor.”
Kozat, ruhsatsız ya da kaçak ilaç kullanımının da halk sağlığı ve gıda güvenliği açısından ciddi riskler doğurduğunu ifade etti.
Artan maliyetler ve düşen kârlılığın kırsaldan kente göçü hızlandırdığını belirten Kozat, küçük ve orta ölçekli işletmelerin sektörden çekildiğini söyledi. Bu durumun hayvan varlığında azalmaya, üretimde ölçek küçülmesine yol açtığını vurgulayan Kozat, şöyle devam etti: “Uzun vadede bu tablo kırmızı et ve süt arzını daraltır, tüketici fiyatlarını daha da yükseltir.”
Özay İlhan
Kırsaldan göç, hayvan varlığında azalma
Sahada görev yapan veteriner hekim Özay İlhan da üreticinin artık hayvancılıktan para kazanamaz hâle geldiğini belirterek şöyle konuştu:
“Son iki yılda samanın tonu 1.500 liradan 10 bin liraya çıktı. Bir torba yem ortalama 1.000 lira, mazot 60 liranın üzerinde. Buna karşın koyun fiyatları neredeyse yerinde sayıyor. Maliyet artarken hayvan fiyatı artmayınca üretici hayvancılığı terk ediyor. Ahırdan çıkan bir üretici de kolay kolay geri dönmüyor.”
Hayvancılığın azalmasının veteriner hekimlerin istihdamını da olumsuz etkilediğini dile getiren İlhan şunları söyledi: “Her yıl mezun sayısı artıyor, ancak hayvan sayısı azalıyor. Pasta küçülüyor. Bu da mesleki faaliyetleri her geçen gün daha da zorlaştırıyor.”
Çözüm için ne yapılmalı?
Uzmanlar, Van’ın küçükbaş hayvancılıkta sahip olduğu lider konumun ciddi risk altında olduğuna dikkat çekiyor.
Yem ve mazot desteklerinin artırılması, meraların ıslah edilmesi, aracıların azaltılarak üreticinin pazarlık gücünün artırılması, veteriner kliniklerinin desteklenmesi ve kırsal yaşamın cazip hâle getirilmesi gerektiği vurgulanıyor. Aksi hâlde artan maliyetler, göç ve üretimdeki düşüşün birlikte Van’da hayvancılığı geri dönülmesi zor bir noktaya sürükleyebileceği ifade ediliyor.
News
