Van hayvancılığında alarm zilleri çalıyor, üretici çaresiz

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Zerrin Sargut

Türkiye’nin hayvancılık üslerinden biri olan Van’da üretici alarm veriyor. Artan yem fiyatları, ithalat politikaları, küpe sistemi üzerinden döndüğü iddia edilen rant ve yıllardır biriken plansızlık, sektörü çöküş noktasına getirdi. Besiciye göre pazar kilitli, maliyetler kontrolden çıkmış durumda.

Üretici kazanamıyor, maliyetler kazanıyor

Van Canlı Hayvan Pazarı’nda konuşan besiciler, yem, saman, arpa ve işçilik giderlerinin son yıllarda katlandığını belirtiyor. Özellikle sert geçen kış aylarında yem ihtiyacının büyük kısmının şehir dışından karşılanması, nakliye masraflarıyla birlikte maliyetleri ikiye katlıyor. Çoban bulmak zorlaşırken bulunan iş gücünün maliyeti de üreticinin belini büküyor. Küçük ve orta ölçekli işletmeler için hayvancılık her geçen gün daha riskli hâle geliyor.

Küpe krizi: Pazarın anahtarı kimin elinde?

Besici Hüsnü Bektaş, hayvan giriş-çıkışlarının neredeyse durma noktasına geldiğini söyleyerek, küpe sisteminin birkaç kişinin kontrolüne geçtiğini belirtiyor. Bektaş, küpelerin parayla satıldığını, bu nedenle dışarıdan gelen alıcıların pazara giremediğini savunuyor.

“Seçim zamanı geliyorlar ama üreticiye sahip çıkan yok” diyerek tepkisini dile getiren Bektaş, Van’ın potansiyeline rağmen üreticinin yalnız bırakıldığını söylüyor.

İthal hayvan geldi, yerli üretici geriledi

40 yıldır hayvancılıkla uğraşan Ercan Kızıltaş, ithalat politikalarının yerli üreticiyi zayıflattığını ifade ederek, bir torba yemin 1.100 liraya dayandığını belirtiyor ve saman fiyatlarının da ciddi şekilde arttığını dile getiriyor. Şap hastalığı nedeniyle hayvan pazarlarının kapandığı dönemde fiyatların yüzde 40’a kadar düştüğünü belirten üreticiler, yaşanan kaybın hâlâ telafi edilemediğini söylüyor.

Destek var deniyor ama sahada yok

Besici Sedat Alp Dağtaş ise devlet desteklerinin artan maliyetler karşısında yetersiz kaldığını belirtiyor. Tarım ve Orman Müdürlüğü başta olmak üzere ilgili kurumların denetimlerinin sahada etkili olmadığını savunan Dağtaş, mevcut şartlarda üreticinin zarar ettiğini dile getiriyor. Bazı üreticiler ise küpe sistemi üzerinden “örgütlü bir yapı” oluştuğunu ve ticaretin adil yürümediğini iddia ediyor.

İskan Işık

Krizin kökü derinde: Yılların plansızlığı

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ziraat Mühendisleri Odası Van Şube Eş Başkanı İskan Işık, sorunun yalnızca güncel ekonomik şartlardan kaynaklanmadığını belirtti. Işık’a göre Van’daki hayvancılık krizi, bilimsel ve planlı üretim modellerinin uygulanmamasının sonucu. Lojistik maliyetler önemli olsa da asıl sorunun yapısal olduğunu vurguladı.

TÜİK verilerine göre Van’da tarım ve hayvancılıkta yüzde 2,5–2,8 arasında daralma yaşandı. Bu oran, Van’ı Türkiye genelinde en fazla gerileme yaşayan iller arasına taşıdı. Uzmanlara göre bu tablo, potansiyelin profesyonel yöntemlerle değerlendirilemediğini ortaya koyuyor.

Meralar zayıflıyor, verim düşüyor

Yem bitkisi üretimindeki gerileme ve mera alanlarının daralması, hayvancılığın temelini sarsıyor. Verim düşünce üretici daha fazla dışarıdan yem almak zorunda kalıyor. Bu da maliyetleri artırarak kısır bir döngü oluşturuyor. Geçmişte aile boyu yapılan üretim bugün çoğu yerde tek kişinin omzuna yüklenmiş durumda. Genç nüfusun tarım ve hayvancılıktan uzaklaşması, işçilik maliyetlerini artırırken sektörün geleceğini de belirsiz hâle getiriyor.

Uzmanlara göre modern ekipman ve veri temelli üretim yöntemleri yeterince kullanılmadığı için doğum oranları düşüyor, hayvan sayısı azalıyor ve birim maliyet artıyor. Dünya dijitalleşirken Van’daki üretim modelinin dönüşümü yakalayamadığı ifade ediliyor.

Hayvancılık üssünde dışa bağımlılık

Küçükbaş hayvancılıkta Türkiye’nin en önemli illerinden biri olan Van’da bugün bazı hayvanların çevre illerden temin edilmek zorunda kalındığı belirtiliyor. Gürpınar gibi geniş mera alanlarına sahip bölgelerde dahi potansiyelin tam kullanılmadığı ifade ediliyor. Ahır yapımı ve modernizasyon için verilen hibelerde yüzde 70 destek sağlansa da kalan yüzde 30’luk payın birçok çiftçi tarafından karşılanamadığı belirtiliyor. Bu durumun desteklerin daha çok sermaye sahiplerine gitmesine yol açtığı ifade ediliyor.