Sümeyye Tek
Ekonomik dalgalanmalar ve kağıt maliyetlerindeki artışın etkisiyle yükselen kitap fiyatları, hem yayıncılık sektörünü hem de okuma alışkanlıklarını belirgin biçimde etkiliyor. Eskişehir’deki sahafların gözlemleri, kitap piyasasındaki ekonomik sıkıntıların, ikinci el piyasasını hem fiyat hem de talep açısından dönüştürdüğünü gösteriyor. Bu dönüşümde, yeni neslin okuma alışkanlıklarının değişmesi ve sahaflığın sadece kitaptan ibaret olmayan bir kültür dükkanına evrilmesi, sektörün geleceğinin anahtarını oluşturuyor.
9. Köy’e konuşan Fahrenheit 451 Kitabevi’nden Devran Gökkaya’nın ilk gözlemi, sıfır kitap fiyatları yükseldiğinde beklenen ikinci ele olan talebin artmadığını belirtiyor. Gökkaya, “İkinci el kitap fiyatları birkaç sene öncesinin sıfır fiyatlarına yakın fiyatlara çıkmaya başladı. Bence her anlamda olumsuz etkiledi” diyor.
İnsancıl Kitabevi’nden Özgür D. ise düşüşün temel nedenini kağıt fiyatları ve buna bağlı olarak düşen genel alım gücüne bağlıyor. Özgür, insanların “ekmek- kitap” arasında tercih yapmak durumunda kaldığını belirterek ve ilk tercihin de “ekmekten yana” olduğuna dikkat çekiyor.
Yeni müşteri: Okul kitapları ve ödevler
Her iki sahaf da, ikinci el kitaba yönelenlerin başında okul ders kitapları ya da okullarda önerilen romanların ikinci elini arayanların geldiğini belirtiyor. Devran Gökkaya, bu kesimin düzenli müşteri olmadığını, sadece belirli dönemlerde kontrol etme eğiliminin arttığını söylüyor. Gökkaya, sahaf kültüründeki en büyük farkın yaş kitlesi ve okunan yazarlar olduğunu ifade ediyor. Eskiden çoğunlukla 30 yaş üstü olan müşterilerin “geçim derdi” nedeniyle kitap toplamaktan çekildiğini, onların yerini genç neslin aldığını belirtiyor.
Gökkaya’ya göre gençlerin yazar tercihi farklı: “Birkaç sene önce Ahmet Hamdi Tanpınar’ı, Sait Faik’i, Dostoyevski’yi soran çok fazlaydı… Bugün daha popüler yazarların ikinci ellerini soran, daha genç bir kesim var. Orada bir şey değişti, kültür değişti neredeyse tamamen.”
“Gençler ekrandan okuyor, kağıt kitaba ilgi düşüyor”
İnsancıl Kitabevi’nden Özgür D., gençlerin ekrandan okumaya çok alışkın olduğunu, bu durumun somut kitap okuma alışkanlığını azalttığı görüşünde. Özgür’e göre şu dönemde en çok satan kitaplar Wattpad tarzı yayınlar ve bireylerin dayanma sınırlarının zorlanmasıyla tetiklenen kişisel gelişim kitapları. Devran Gökkaya da sosyal medyanın ve internetin insanların dikkat sürelerini kısalttığını ve bunun okuma alışkanlıklarını olumsuz etkilediğini vurguluyor: “İnsanlar zorlu bir kitap okuyamıyor… 500 sayfalık, 400 sayfalık bir kitabı oturup baştan sona okumak istemiyor artık.”
İşletmeler, çağa ayak uydurmak adına dijital platformları kullandığına işaret eden Gökkaya, sosyal medyayı aktif kullandıklarını ve bunun adeta bir düşük seviyeli fenomenlik olduğunu belirtiyor. Nadirkitap platformunu kullandığını alatan Özgür D., büyük internet firmalarıyla fiyat rekabetine girmenin zorluğuna da dikkat çekiyor.
Sahaflığın dönüşümü
Hem Gökkaya, hem de Özgür D., mesleğin varlığını koruyacağını ancak büyük bir dönüşüme uğrayacağını düşünüyor. Gökkaya, sahafların artık sadece kitap değil; plak ve kaset gibi ürünleri de satmaya başladığını, eski ve nadir kitap toplama geleneğinin yerini para kazanma zorunluluğuyla popüler kitap toplamaya bıraktığını belirtiyor.
Özgür D. ise sektördeki dönüşümü şöyle anlatıyor: “Kitap dükkanlarının geleceği ikinci el kitaba doğru kayıyor ve o artık kitapçı dediğiniz zaman sahaf anlamaya başlayacağınız bir yere gelecek bir süre sonra.”
News
