Van’ın tarihi zenginlikleri; ihmal, bakımsızlık ve talan kıskacında

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatma Öztürk

Van’da Urartu, Ermeni, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı medeniyetlerinin izlerini taşıyan eserler ya yok edildi ya da yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Van’daki tarihi ve doğal yapılar, bakımsızlık, deprem gibi doğal afetler, define avcılığı ve vandalizm nedeniyle ciddi şekilde tahrip edilmiş durumda. Uzmanlar, Van’ın tarihi ve kültürel mirasını korumak için restorasyon çalışmalarının hızlandırılması, sıkı denetim uygulamaları, yerel halkı bilinçlendirme, yasal düzenlemeler öneriyor.

Akdamar Adası’nda yer alan Kutsal Haç Kilisesi bir diğer adıyla Akdamar Kilisesi hariç, Van Gölü çevresinde bulunan bazı Ermeni kiliseleri yıllarca ihmal edilmiş ve bazıları tamamen harap olmuş.

Bu kapsamda ilgili kurumlar da koruma ve restorasyon çalışmalarında oldukça yetersiz kalıyor. Van’da Akdamar Kilisesi gibi restore edilen yapılar istisna teşkil etse de, birçok kilise ve manastır kaderine terk edilmiş durumda.

Muradiye Körzüt Kalesi’nde arkeolojik kazılar başlasa da yağma devam ediyor. Van Kalesi grupların tuvalet olarak kullandığı bir alan haline gelirken, Göründü Kilisesi’nde ise kaçak kazılar ve yağma sürüyor. Aynı zamanda Ktuts Manastırı da tahrip edilmiş durumda. Kalecik Kalesi ve çevresindeki oda mezarları kendi kaderine terk edildi. Van Meher Kapı ve Urartu Kalesi ise defineciler tarafından kullanılamaz hale getirildi. Van’daki tarihi ve arkeolojik eserler, defineciler ve yerel halk tarafından ciddi şekilde tahrip edilirken, ilgili kurumlar tarafından da yeterince korunmuyor.

“Eski yerleşim yerleri yapılaşmaya açılmamalı”

9. Köy’e konuşan Prof. Dr. Prof. Dr. Övgün Ahmet Ercan, Van’ın çok önemli tarihi miraslara ev sahipliği yaptığını ve mutlaka etkin koruma önlemleri alınması gerektiğine çekti. Ercan, şu görüşleri dile getirdi:

“Van’ın tarihi mirası, özellikle Van Kalesi çevresindeki eski yerleşim alanları ve Selçuklu dönemine ait kalıntılar, mutlaka koruma altına alınmalıdır. Bu bölgeler yapılaşmaya kesinlikle açılmamalı, tarihi doku olarak korunmalı ve gelecek nesillere aktarılmalıdır. Tarihi alanların restorasyon ve koruma çalışmaları için yatırımlar yapılmalı, böylece hem Van’ın turizm potansiyeli güçlendirilmeli hem de bu eşsiz eserler daha fazla tahrip olmaktan kurtarılmalıdır. Van, Urartuların başkenti olduğu gibi bir dönem Asurların da merkeziydi. Nitekim “Tuşba” ismi, Asurca kökenlidir. Bunun yanı sıra Kalecik, Tilkitepe ve Dilkaya höyükleri gibi alanlarda bulunan arkeolojik kalıntılar, Van’ın 5 bin yıllık tarihini yansıtmaktadır. Bu bölgelerde ve yakın çevresinde yapılaşmaya izin verilmemeli; aksine, bu alanlar titizlikle korunmalı ve zarar görmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır.”

“Ulu Camii minaresi, bilim kurulu kararı olmadan yıkıldı”

Tarihçi Talha Uğurluel de Van’daki alanların yeterince korunmadığı görüşünde. “Eski Van şehri, 1918’de Ermeni-Rus işbirliğiyle yakılıp yıkıldı; hatıratlarda şehrin tamamen yok olduğu anlatılıyor” diyen Uğurel, özensiz restorasyon çalışmaları nedeniyle, birçok değerin de yok olduğunu söyledi. “Eski Van ayağa kaldırılmalı” diyen Uğurel, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Restorasyon sürecinde kamyonların alanda dolaşması, 800-900 yıllık çinilerin savrulması ve Van Ulu Camii’nin minaresinin taşeron firma tarafından bilim kurulu kararı olmadan yıkılması üzücü. Yeni minare yapılsa da tarihi doku kayboldu. Neyse ki bundan sonrası için restorasyon artık kontrollü yürütülüyor. Eski Van ayağa kaldırılmalı, sadece bu bölge de değil Van’da; Asur, Urartu, Selçuklu gibi dönemlere ait önemli eserleri de taşıyor. Düşün Mimar Sinan’a ait eser var burada. Van, dünya çapında önemli tarihi mekanlara sahip, ancak bu alanlar yeterince korunmuyor ve çevresel kirlilikten zarar görüyor. Bu durum, Van’daki tarihi eserlerin korunmasına yönelik genel bir farkındalık eksikliğini de ortaya koyuyor.”

Prof. Dr. Rahmi Tekin de Van’daki tarihi eserlere yönelik tahribatın önlenmesi için hızla harekete geçilmesi gerektiğini vurguladı. Tekin, “Van’daki tarihi eserler bize çok şey anlatıyor, her biri geçmişten geleceğe onlarca bilginin aktarımı gibi, bu eserlere sahip çıkmalı ve tahribatını önlememiz gerekiyor. Bu anlamda ilgili kurumların el ele vererek tarihi alanları koruması, restore etmesi ve sahip çıkması gerekiyor” dedi. Halen tarihi yapıların korunmasına dönük bazı çalışmalar yürütüldüğüne işaret eden Tekin, “Elbette tarihi yapıların korunmasına yönelik çeşitli çalışmalar yürütülüyor fakat fazlası da yapılmalı” görüşünü dile getirdi.