Dijital zorbalığı farkeden ebeveynler ne yapmalı?

4

BEĞENDİM

ABONE OL

News

1

Ayşegül Erkaya Arslan

Dünyada ve Türkiye’de siber zorbalıkla ilgili durum ne? Hangi mecralardan siber zorbalık davranışları daha çok geliyor ve kimleri etkiliyor? Günümüzde, teknolojinin içine doğan çocuk ve ergenlere yönelik tehditlere karşı ebeveynler neler yapabilir? Yetişkinler bu zorbalığın neresinde? Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Emel Baştürk, siber zorbalıkla ilgili soruları 9.Köy için cevapladı.

“Türkiye’de siber taciz, linç kültürü yaygınlaşıyor”

Baştürk, zorbalık kavramının daha çok çocuk ve ergenlerin rahatsız edici davranışlarında kullanıldığını ancak siber zorbalık için toplumun her kesiminin maruz kaldığını aktardı. Baştürk, bu şiddet türünü akademik olarak şöyle tarif etti:

“Siber zorbalık, bir kişi ya da grubun diğer kişi ya da kişilere yönelik olarak çevrimiçi ortamda gerçekleştirdikleri, hakaret, alay, aşağılama ya da dışlama gibi her türlü istenmeyen davranışı tanımlamak için kullanılıyor. Zorbalık kavramını daha çok çocuk ve ergenlerin birbirlerine yönelik rahatsız edici davranışları için kullanırız. Ancak dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla toplumun her kesimi ve her yaştan bireyin zorbalığa maruz kaldığı görülüyor. Bunların bir kısmı, siber taciz ve siber saldırı boyutlarına da ulaşıyor. Yani kimi zaman siber zorbalık ifadesinin hafif kaldığını düşünüyorum. Türkiye’de siber taciz ve linç kültürü maalesef giderek yaygınlaşıyor.”

Siber zorbalık toplum yapısından besleniyor 

Baştürk, çocuklar ve gençlerin siber zorbalığa karşı farkındalıklarının arttığını fakat bu farkındalığın olumlu bir yöne evrilmediğini açıkladı. Yaklaşık 10 yıl önce ortaokul öğrencilerinin siber zorbalık deneyimlerine ilişkin Türkiye çapında bir araştırmayı hatırlatan Baştürk, “O zaman her beş öğrenciden birinin siber zorbalığa maruz kaldığını belirlemiştik. Bugün bu oranın yüzde 50’ye yaklaştığını gözlemliyoruz. Çocuklar ve gençlerin siber zorbalık konusundaki farkındalıkları artıyor (yani hangi davranışların zorbalık olduğunu biliyorlar; ifşa, beden utandırma gibi kavramlardan haberdarlar) ancak bu farkındalık zorbalığın azalması yönünde bir işlev görmüyor” dedi.

Baştürk, siber zorbalık davranışlarının toplumsal yapıdan bağımsız ele alınamayacağını, şiddetin ve zorbalığın her alanda yaygınlaştığı bir ortamda siber zorbalığın ortadan kalkmasını beklemenin gerçekçi olmayacağını ifade etti.

Ebeveynler neler yapabilir?  

Çocuk ve ergenler özelinde, siber zorbalık davranışlarının genellikle okul arkadaşları gibi kendi çevrelerinden geldiğini ifade eden Baştürk, daha can alıcı sonuçları olduğunu belirttiği ‘siber taciz, tehdit ya da şantajın’ yaşça büyük kişilerden geldiğini gördüklerini söyledi. Siber zorbalık nedeniyle yaşanan intihar vakalarının en önemli kısmında da faillerin yaşça büyük olduğunu ifade etti.

Baştürk, ebeveynlerin siber zorbalık davranışlarına karşı yapabileceklerini şu önerilerle aktardı:

“Ebeveynlere yönelik en önemli olanın, çocuklarını olabildiğince geç yaşlarda sosyal medya ile tanıştırmaları ve yaşlarına uygun içeriklerle ve mecralarla buluşturmaları. Ebeveyn filtrelerini kullanmalarını öneririm. Sosyal ağ hesaplarındaki güvenlik ayarlarını kullanmayı öğrenmeliler. Dijital oyunlarda özel sohbet ya da konuşma özelliklerini kapalı tutabilirler ve hepsinden önemlisi güvene dayalı bir iletişim içinde olsunlar. Çocuklar zorbalıkla karşılaştıklarında ebeveynlerinin kendilerini cezalandıracaklarından çekinirler. Bunun yerine çocuğa destek olacağımız mesajını vermek önemli.”

Siber zorbalık davranışlarının görüldüğü yerler için net bir ayrım olmadığını ifade eden Baştürk, daha kapalı yazışma platformalarına dikkat çekti, bazı çevrimiçi oyunların zorbalık hatta taciz konusunda insanları cesaretlendirdiğini bildiklerini söyledi.

Halkın tanıdığı ünlü kişiler de siber zorbalık davranışlarına maruz kalıyor. Geçtiğimiz günlerde Manifest müzik grubundan Esin Bahat’a yönelik de  sosyal medya üzerinden hakaret, aşağılama gibi söylemlerin gerçekleşmesi üzerine Bahat, etkilendiğini şu sözlerle açıklamıştı: “Çok üzülüyorum, kırılıyorum, bazen ağlıyorum. İnsanlar beni beğenebilir ya da beğenmeyebilir. Ben sadece kendimi geliştirmeye çalışıyorum, empati kuruyorum ve düzenli olarak psikoloğa gidiyorum. Gerçekten etkileniyorum, yalan söylemeyeceğim.“

Baştürk, bu tarz durumlarda hukuki yollara başvurulacağının duyurulmasının yapılacaklar açısından önemli bir adım olduğunu ifade etti. Bahat’a yapılanın yanlış olduğunu söyleyen Baştürk, kadınların duygusal olarak daha dayanıklı olması gerektiğini şu şekilde açıkladı: “Çünkü, duygusal olarak yıkılmak zorbaları tatmin ediyor. Mağdura destek olmak, zorbalığı hiçbir koşulda mazur/ haklı görmemek, yasal yollara başvurmak ve dayanıklı kalmak. Yapabileceklerimiz bunlar.”

Zorbalığın cinsiyetçi boyutu 

Baştürk, tanınmış kişilerin uğradığı zorbalığın cinsiyetçi bir boyutu da olduğunu açıkladı: “Araştırmalar tanınmış erkeklerin daha çok söylemleri ve yapıp ettikleri üzerinden zorbalığa uğradığını, kadınların ise özellikle dış görünüşleri, bedenleri, giyim kuşamları üzerinden zorbalığa uğradıklarını gösteriyor. Kadın siyasetçiler bile beden utandırma ya da cinsiyetçi hakaretlerden uzak kalamıyorlar. Kadınların yaşadığı bir başka zorbalık biçimi de (bence pek fazla gündeme gelmiyor, ama gelmeli) yaş ayrımcılığı. Ne kadar yaşlandıkları, estetik yaptırıp yaptırmadıkları… Yaş aldığını belli edenler yaşlanmakla, belli etmeyenler estetik yaptırmakla eleştiriliyor. Ama her durumda kadın, bedeni üzerinden sorgulanmaya ve eleştirilmeye açık halde kalıyor.”