Öğretmenlik stajında eşitsizlik derinleşiyor

Mahmut Aydın

Türkiye’de öğretmenlik mesleğine başlamanın ilk adımı olarak görülen okul stajları, her yıl binlerce öğretmen adayını sahayla buluşturuyor. Ancak bu süreç, birçok öğrenci için eğitici olmaktan çok ekonomik, sosyal ve psikolojik zorluklar barındırıyor.

Eğitim Gücü Sen Adana Şube Başkanı Fırat Aksu, staj sisteminin ciddi yapısal sorunlara sahip olduğunu belirtirken; öğretmen Celil Can Çevik, staj döneminde yaşadığı belirsizlik ve destek eksikliğini anlattı.

“Staj sistemi okuldan okula değişiyor, eşitlik yok”

Eğitim Gücü Sen Adana Şube Başkanı Fırat Aksu, staj uygulamasının Türkiye’de standart bir çerçevesi olmadığını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: “Bir okulda düzenli ve rehberlik temelli yürüyen staj, başka bir okulda tamamen angaryaya dönüşebiliyor. Stajyerin görevi, sorumluluğu, hatta sınıfa girme biçimi bile kişiye göre değişiyor. Bu eşitsizlik, istismar riskini artırıyor.”

Aksu, bu durumun temel nedeni olarak; uygulama öğretmenlerinin, bu göreve özel bir eğitim almaması ve okullar arasındaki denetim farklarının olmaması olduğunu söyledi.

“Stajyer öğrencinin statüsü belirsiz: Sorumluluk var, hak yok”

Fırat Aksu, özellikle ders dışı işlerde stajyerlerin kullanıldığını belirterek sistemin eğitim amacından uzaklaştığını ifade etti. Aksu, “Stajyer öğrenci öğretmen gibi çalıştırılıyor ama öğretmen gibi görülmüyor. Sorumluluk yükleniyor ama hiçbir hak tanınmıyor.
Ekonomik destek yok, yol ücreti yok, yemek desteği yok” diye konuştu. Aksu, bu durumun genç öğretmen adaylarının motivasyonunu düşürdüğünü ve mesleğe dair aidiyetlerini zayıflattığının da altını çizdi.

“Staj döneminde ne öğrenci gibiydim ne çalışan…”

Öğretmen Celil Can Çevik, matematik öğretmenliği bölümündeyken yaptığı bir yıllık staj sürecini şu sözlerle anlattı: “Staj esnasında ne öğrenciydim ne çalışan… İkisinin ortasındaydım. Görevlerim dersle ilgiliydi ve eğitici yönü yüksekti ama hiçbir şekilde ücret, ulaşım veya yemek desteği almadım.”

Çevik, stajın mesleğe hazırlık açısından önemli olduğunu vurgulasa da yazılı kurallar ile okulda karşılaşılan gerçekliğin birbirine uymadığını söyledi. Çevik, “Kağıt üzerinde yazan kurallarla sahadaki uygulama tamamen farklı. Benim branşımda sorun yaşanmadı ama arkadaşlarımın meslek dışı işlere zorlandığını gördüm. Bir makine mühendisliği öğrencisine temizlik yaptırılması gibi alakasız işler vardı” dedi.

Celil Can Çevik, geri dönüp bakıldığında staj dönemindeki en büyük sorunun öğrencinin öğrenci olduğunun unutulması olduğunu belirtti. Çevik, “Staja gelenin öğrenci olduğu unutuluyor. Sanki ücretsiz iş gücüymüş gibi davranılıyor. Denetim mekanizması zayıf, iş dağılımı belirsiz” diye konuştu.

“Birçok staj yerinde maddi destek yok. Yemek bile verilmiyor. Bu, özellikle maddi durumu sınırlı öğrenciler için ciddi bir yük” diyen Çevik, ekonomik yükün de öğrencileri çok zorladığını vurguladı.

“Psikolojik baskı ve kıdem ilişkisi stajı zorlaştırıyor”

Fırat Aksu, bazı okullarda stajyerlerin kıdem ilişkisi üzerinden baskıya maruz kaldığını belirtti. Aksu, “Gereksiz otoriter tavırlar, dışlayıcı üslup ve yüksek beklentiler öğrencinin özgüvenini zedeliyor. Bu başvurular bize sık geliyor. Stajın öğretmenlik kimliğini güçlendirmesi gerekirken tam tersi oluyor” dedi.

“Staj sömürü değil, mesleğe hazırlık süreci olmalı”

Hem Aksu’nun hem de öğretmen Çevik’in ortak vurgusu, stajın öğretmenlik yolculuğunun en kritik adımı olduğu yönünde. Ancak bugün bu adımın sağlam zeminde atılmadığı görüşündeler. “Staj sömürü değil mesleki güçlenme süreci olmalı. Aksi halde genç öğretmenleri daha mesleğe başlamadan yıpratmış oluyoruz” diyen Aksu, çözüm önerilerini de şöyle sıraladı:

• Uygulama öğretmenlerine özel eğitim verilmesi
• Stajyerin görev tanımının açıkça belirlenmesi
• Denetim mekanizmasının güçlendirilmesi
• Öğrenciye ulaşım-yemek desteği veya burs sağlanması