Van Gölü kıyısında hafıza kaybı: Ernis Köy Enstitüsü harabeye döndü

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatma Polatcan

1948 yılında kurulan ve onlarca köy çocuğunu modern eğitimle buluşturan Ernis Köy Enstitüsü, yıllar içinde sahipsiz kalırken bakımsızlık nedeniyle harabeye döndü.

Köy Enstitüleri, Cumhuriyet’in kırsal kalkınma ve eğitim seferberliğinin en önemli projelerinden biriydi. Bu projelerden biri de 1948 yılında Van’da, Erciş’e 20 kilometre uzaklıkta bulunan Ernis bölgesinde kuruldu.

Van Gölü kıyısındaki bu yapı, çevre illerden gelen onlarca köy çocuğunu öğretmen ve üretici olarak yetiştirdi. Ancak tıpkı diğer enstitüler gibi o da siyasi tartışmaların ortasında kapatıldı ve bugün kaderine terk edilmiş durumda.

“Köy Enstitüleri eğitimde yeni bir dönemin okullarıydı”

Ernis Köy Enstitüsü üzerine akademik çalışma yapan Batuhan Demir, enstitünün açılmasıyla birlikte o yıllarda bölge eğitiminde yepyeni bir dönemin başladığını söyledi. Kurumun yalnızca bir okul olmadığını vurgulayan Demir, “Burası o dönem yükseköğretimkurumunun bulunmadığı Van ve çevresinde, köy çocuklarının geleceğini şekillendiren çok yönlü bir eğitim yuvasıydı. Uygulamalı tarım, hayvancılık ve modern eğitim teknikleriyle öğrenciler yetiştiriliyordu” dedi.

Batuhan Demir

Demir’e göre, Ernis’in çöküşü sadece fiziksel değil; bu kurumun temsil ettiği eğitim anlayışı da zamanla ortadan kaldırıldı. Enstitünün kapatılmasını bir dönemin politik atmosferiyle açıklayan Demir, şunları kaydetti:

“Bu sadece Ernis’e değil, tüm Köy Enstitülerine yapılan bir haksızlıktı. ‘Köylü milletin efendisidir’ diyen bir anlayıştan, eğitimi siyasete kurban eden bir döneme geçildi. Enstitüler, çeşitli itham ve iftiralarla hedef gösterildi. Demokrat Parti’nin iktidarıyla birlikte bu kurumlar hızla tasfiye edildi. Finlandiya ve Japonya’da bugün örnek gösterilen pek çok eğitim modeli aslında yıllar önce bizde bu okullarda uygulanıyordu.”

Bir dönemin eğitim yuvası sahipsiz kaldı

Kapatıldıktan sonra yerleşkenin bazı kurumlara devredildiğini belirten Demir, ancak hiçbirinin gereken ilgiyi göstermediğini ifade etti. Bugün ayakta kalan birkaç kerpiç binanın içler acısı durumda olduğunu vurgulayan Demir, şöyle konuştu:

“Fiziki çöküş bir noktada kaçınılmaz olabilir ama asıl yıkım semboliktir. Bu yapı bir zamanlar eğitimle dönüşen bir toplumsal belleğin taşıyıcısıydı. Bugün harabe hâlinde olması, sadece bir binanın değil, bir anlayışın yok oluşudur. Bu durum vicdanları yaralıyor.”

Demir, bu tür yapıların yalnızca fiziksel restorasyonla korunamayacağını da söyledi. Enstitünün ruhunu yaşatmanın, toplumsal hafızaya yeniden kazandırmanın gerekliliğine işaret eden Demir, somut önerilerini de şöyle paylaştı: “Ernis’in kuruluş yıl dönümünde anma programları düzenlenebilir. Mezunlar davet edilerek o dönemin hikâyeleri aktarılabilir. Yerleşke içinde bir bölüm diorama müzesine dönüştürülebilir. Sanal müze uygulamalarıyla ziyaretçilere bu kurumun ruhu yeniden hissettirilebilir. Bu adımlar atılmazsa Ernis sadece taş ve kerpiç yığınına dönüşür.“