Fatma Uçkan
Van’da Urartu Kralı Menua tarafından yaptırılan ve yaklaşık 2 bin 800 yıldır varlığını sürdüren Şamran (Menua) Kanalı’nda birçok noktada su akışı durdu. Bir dönem Van Ovası’na su taşıyan kanalın bazı bölümlerinde suyun tamamen çekildiği, kanal yatağının yer yer toprakla dolduğu görülüyor.
Kanal yatağında kuruma ve kirlilik
Kanal boyunca yapılan gözlemlerde, bazı kesimlerde suyun hiç akmadığı, bazı kesimlerde ise çok düşük seviyede kaldığı görülüyor. Kanal yatağında biriken toprak tabakası, rüzgarla taşınan materyaller ve çevreden atılan plastik ile evsel atıklar, yapının görünümünü belirgin şekilde değiştiriyor. Yer yer kuruyan yüzeylerde çatlaklar oluşurken, bazı alanlarda yabani otların kanal tabanını kapladığı görülüyor.
Erdem Güngör
Su akışında da değişim
Öte yandan Kırk Değirmenler ve Şamran Kanalı Derneği Başkanı Erdem Güngör, kanalın su akışındaki değişime ilişkin süreci şu sözlerle aktardı:
“Başkulak su kaynağından çıkan su, doğal yatağında Kırk Değirmenler’e, oradan Şamran Kanalı’na, Eski Van şehrine ve Van Gölü’ne kadar uzanan bir hat izliyordu. Bu akış zincirleme bir sistem oluşturuyordu. Ancak bugün bu kaynaktan alınan su doğrudan şehre içme suyu olarak veriliyor ve kanalın doğal akışı kesilmiş durumda. Şu anda Şamran Kanalı’nın birçok noktasında su bulunmuyor.”
Kanal çevresinde yaşayanların suya erişimle ilgili yaşadığı değişim de aktarılıyor. Güngör, bir mahalle muhtarının sözlerini şöyle paylaştı: “Edremit’te görüştüğümüz muhtar, ‘Başkanım biz 350 haneliydik. Şu anda susuzluktan dolayı göç başladı, büyük şehirlere gidiyoruz. Doğalgaz geldi, insanlar tersine göç olur diye sevindi ama su gitti’ dedi.“
Sudaki canlılar artık yok, tarlalar susuz
Kanalda suyun çekilmesiyle birlikte suyun içinde yaşayan canlılara ilişkin gözlemler de değişti. Daha önce balık, kaplumbağa ve kurbağa gibi canlıların bulunduğu belirtilen kanalın birçok noktasında bu canlılara rastlanmadığı ifade ediliyor.
Güngör, “Daha önce suyun içinde çeşitli canlılar vardı. Şu anda kanalın birçok yerinde su olmadığı için bu canlıların büyük ölçüde ortadan kaybolduğu görülüyor” dedi.
Tarımsal alanlarda da sulama koşullarında değişiklikler yaşanıyor. Güngör, “Yaklaşık 12 bin hektar arazi sulanamıyor. Daha önce suyla beslenen alanlarda kuruma yaşanıyor. 500-600 yıllık bahçelerin kuruduğu, 300 yıllık dut ve ceviz ağaçlarının zarar gördüğü ifade ediliyor” sözlerini kullandı.
Kanalda yaşamın izleri azaldı
Tarihi kanalın farklı noktalarında yer alan kitabelerde ise yapının korunmasına yönelik ifadeler bulunuyor. Kitabelerde geçen ifadeler şu şekilde: “Kim bu kanalı tahrip ederse, kim onun üzerine başka bir şey yaparsa, kim ‘ben yaptım’ derse veya kim başkasının yaptığını söylerse, Tanrı Haldi, Teişeba, Şivini ve bütün tanrılar onu güneşin altında yok etsin.”
Kırk Değirmenler bölgesindeki yapılara ilişkin de mevcut durum aktarılıyor. Güngör, “Geçmişte 40 değirmenin bulunduğu bu alanda bugün 13 yapı içinde 28 değirmen kaldı. Sadece bir tanesi aktif durumda görünüyor ancak onun da suyu bulunmuyor” dedi.
Şamran Kanalı boyunca su akışının kesildiği, kanal yatağında biriken toprak ve atıkların yapıyı etkilediği ve çevresindeki yaşam koşullarında değişiklikler yaşandığı sahadaki gözlemler ve aktarımlarla ortaya konuluyor.
News
