Van’daki afet planlarında engelliler yine yok sayılıyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Yasemin Dikici

Van, aktif fay hatları üzerinde yer alan, 2011 yılında yıkıcı bir deprem yaşamış ve yaralarını yeni projelerle sarmaya çalışan bir şehir. Ancak aradan geçen yıllara ve yaşanan acı tecrübelere rağmen şehirdeki afet hazırlıkları engelli bireylerin ihtiyaçlarını göz ardı etmeye devam ediyor.

9. Köy’e konuşan Van Bedensel Engelliler Derneği Başkanı Hanefi Baykara, engellilerin yaşadığı sorunları ve beklentilerini aktardı.

“Engelliler afet planlarında yer almıyor”

Baykara, kent genelindeki afet planlarının engelli bireyleri kapsamadığını düşündüğünü ifade ederek, sözlerini şöyle sürdürdü: “Şehrin yapısı bile engellilere uygun değil. Erişim zorlukları zaten günlük yaşamda bile ciddi boyutta. Afet anında ise bu durum çok daha vahim hâle geliyor.”

Van’da engelli bireyler için özel olarak planlanmış bir toplanma alanı bulunmadığını belirten Baykara, yeni kurulan AKOM’un yer aldığı Fidanlık’taki parkın düz zemin olması nedeniyle erişilebilir olduğunu, ancak bu alanın da yeterli olmadığını kaydetti.

“Sesli ve yazılı uyarı sistemleri çalışmıyor”

Baykara, kentteki görme ve işitme engelli bireylerin depremler sırasında bilgiye erişim konusunda büyük sıkıntılar yaşayacağını da söyledi. Şehir içi ulaşımda sesli sistemlerin uzun süredir çalışmadığını belirten Baykara, “Bir dönem kırmızı ışıklarda sesli sistem vardı ama artık çalışmıyor. İşitme engellilere yönelik anlık yazılı bilgilendirme araçları da yok. Bu denli eksik bir şehir yapısıyla karşı karşıyayız” dedi.

“AFAD ile ciddi bir iş birliği olmadı”

Baykara, bugüne kadar AFAD’ın dernekleri kapsayıcı bir şekilde sürece dahil etmediğini de belirterek, “25 yıldır yöneticilik yapıyorum. Ne bedensel ne de görme engellilere yönelik ciddi bir afet çalışması yapıldı. Bazen sadece göstermelik eğitimler verildi, küçük gruplarla yapılan, devamı gelmeyen çalışmalar. Bu; engellilerle çalışıyoruz demek için yapılan bir faaliyet gibi oldu” ifadelerini kullandı.

“2011 depreminde büyük mağduriyet yaşandı”

Van’da 2011 yılında meydana gelen yıkıcı depremin ardından engelli bireylerin barınma konusunda büyük sorunlar yaşadığını hatırlatan Baykara, “Tekerlekli sandalyeye bağımlı, yatalak olan veya kendi ihtiyaçlarını karşılayamayan birçok engelli birey kış şartlarında zor durumda kaldı. O dönemde herhangi bir öncelik tanınmadı” diye konuştu. Baykara, deprem sonrası yapılan barınma ve yardım çalışmalarında engellilerin öncelikli olarak düşünülmediğini, bu konudaki eksikliklerin o günden bu yana devam ettiğini söyledi.

“Yerel yönetimlerle sınırlı temaslar kuruldu”

Baykara, Van Büyükşehir Belediyesi’nin yakın geçmişte açılışını yaptığı AKOM binasına engelli derneklerini davet ettiğini, bu davetin umut verici bir gelişme olduğunu ifade etti. Ancak bu adımın kayyum atamasının ardından devam ettirilmediğini söyleyen Baykara, “Yerel yönetimlerden zaman zaman destek görebiliyoruz ama bu kalıcı değil. Seçilmiş başkanlar döneminde umutlanmıştık fakat sürekliliği sağlanamadı” dedi.

Baykara, çözümün engelli dernekleri, AFAD ve yerel yönetimlerin düzenli olarak bir araya gelmesiyle sağlanabileceğini söyleyerek, “Her ay yapılacak bir toplantı ile binlerce engelli bireyin sesi duyulabilir. Ancak şu anda bizimle iş birliği yapılmıyor. Sadece biz gitmeliyiz diye bir beklenti olmamalı. Bu kurumlar da bizi davet etmeli” diye konuştu.

“Bu ülke depreme hazır değil; engelliler ise hiç değil”

Baykara, Türkiye’nin genel anlamda depreme yeterince hazırlıklı olmadığını, engelli bireyler içinse bu durumun çok daha kötü olduğunu kaydetti ve şöyle konuştu: “Ülkemizde sağlam bireyler için bile planlama yeterli değilken, engelliler neredeyse tamamen unutuluyor. Deprem bölgesindeyiz, afet her an kapımızda. Buna rağmen hâlâ bir plan yok.”

“Deprem olduğunda protezsizdim, değneksizdim”

Peki engelli vatandaşlar deprem anında neler yaşıyor?

Suat Karaman bu anlarını şöyle aktardı: “Deprem anında evdeydim. Engelli bir bireyim. Sarsıntı başladığında içgüdüsel olarak kendimi dışarı attım… Ne bastonum yanımdaydı ne de protez bacağım. Sadece hayatta kalmak istiyordum. Şoku atlattıktan sonra aklıma ilk gelen şey şuydu; ‘Şimdi ne olacak? Protezsiz, değneksiz bu kaosun içinde nasıl ayakta kalacağım?’

Eve girmeyin diyorlardı çünkü binanın durumu belirsizdi. O geceyi sokakta, bir ateşin etrafında donarak geçirdim. En küçük kardeşim, cesaretini toplayıp ertesi sabah içeri girerek protezimi getirdi. O an biraz olsun toparlandım. Ama ardından her insan gibi düşünmeye başladım: ‘Şimdi ne yapacağız?’ 

Ben evin en büyük oğluyum, ailem için bir şeyler yapmak zorundaydım. Birkaç gün idare ettik. Sonra çeşitli kurumlara başvurdum. En sonunda Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne ulaştım. Engelli olmam nedeniyle işlemim hızlandırıldı ve ailemle birlikte il dışına gönderildik. Ama tüm bu yaşananlar bana bir gerçeği gösterdi: Engelliler için gerçek bir afet planı yok.”

Engelliler ne talep ediyor?

Engelli vatandaşların deprem gibi afetler durumunda beklentileri bazı başlıklar altında sıralanıyor. En başta afet anlarında unutulmak istenmeyen engelliler, çoğu zaman afet planlarında yok sayıldıklarını ve bunun düzeltilmesini gerektiğini vurguluyor. Engelliler derneklerinin ve engelli vatandaşların beklentileri ise şöyle:

“Her engelli birey için kişisel ve erişilebilir afet planları hazırlanmalı. Komşular, bina yöneticileri ve gönüllüler engelli bireylere nasıl yardım edeceklerini önceden öğrenmeli. Mahallelerde engellilere özel destek ağları oluşturulmalı. Toplanma alanları, çadır kentler ve geçici barınma merkezleri erişilebilirlik ilkelerine göre düzenlenmeli. Rampa, uygun tuvalet, yatak, protez ve cihaz saklama alanları gibi temel ihtiyaçlar düşünülmeli. Erken uyarı sistemleri görme, işitme ve ortopedik engelliler için uygun hale getirilmeli. Bilgilendirmeler sade, anlaşılır ve erişilebilir olmalı. Tatbikatlara engelliler de dahil edilmeli. Afet sonrası psikolojik destek engelli bireyler için özel olarak sağlanmalı. Ayrıca protez, baston, işitme cihazı gibi hayati ekipmanların kaybı durumunda hızlıca temin edilebilmesi için bir sistem kurulmalı. Toplum da bilinçlenmeli. “Bir engelliye afet anında nasıl yardım edilir?” sorusunun cevabı herkes tarafından bilinmeli.“