Manisa Beyaz Fil’in canlanmasını bekliyor…

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Esmer Değirmen

Manisa’nın gündeminden çıkmayan soru: Beyaz Fil’in kaderi ne olacak? Kentin hafızasını savunan sivil toplum örgütleri, atıl durumdaki binanın tekrar hizmete açılmasına, yurttaşların kullanımına sunulmasına çabalıyor.

Sütunları nedeniyle halkın “Beyaz Fil” adını verdiği bina 1959 senesinde tiyatro, sinema, iç avlusu olan çarşı gibi amaçlarla kullanılmak üzere Manisa Belediyesi tarafından inşa edildi. 1965’te kullanıma elverişli olmadığı gerekçesiyle dönemin Belediye Başkanı Bahtiyar Tosunbaş tarafından belediyenin borçları karşılığında  Sosyal Sigortalar Kurumu’na (SSK) devredildi. Uzun yıllar SSK binası olarak hizmet veren bina, 1992 yılında sit alanı ilan edildi ve 2014’te satışa çıkarıldı. Satışa çıkarılmasının ardından Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından koruma statüsü değiştirildi. İstanbul’un Fatih ilçesinde faaliyet gösteren Teksan Brode Tekstil Sanayi ve Ticaret AŞ’ye satılan  binanın 2018’de yıkılması gündeme geldi. Aynı sene vatandaşların, sivil toplum kuruluşlarının (STK) ve meslek odalarının yıkıma karşı mücadelesi başladı. Sonuç olarak 2018’de mahkeme kararıyla sit alanı olduğu gerekçesiyle yıkım kararı kaldırıldı. Beyaz Fil, Manisalılar için zamanında sinemasıyla, avlusuyla, çarşısıyla, anılarla dolu bir yapı ve şu an atıl durumda. Vatandaşlar, STK’lar ve meslek odaları kent hafızasını temsil eden binanın restore edilerek kamuya tekrar kazandırılmasını talep ediyor.

Beyaz Fil’in akıbetini Manisalıların ve Akademik Odalar Birliği’nin kurduğu “Beyaz Fil Yıkılmasın Platformu” kurucularından Avukat Ali Suat Ertosun’a sorduk. Manisalılar ile Beyaz Fil anılarını konuştuk.

Av. Ali Suat Ertosun

“Artık mesele Beyaz Fil’in korunması değil”

Beyaz Fil’in korunması için verilen mücadele yurttaşlar, sivil toplum kuruluşları ve bazı siyasi parti temsilcilerinin ortak dayanışmasıyla başladı. 13 Şubat 2018’de “Beyaz Fil Yıkılmasın Platformu” oluşturuldu.

Yurttaşlar, sivil toplum örgütleri, meslek odaları ve siyasi parti temsilcilerinin katılımıyla 2018’de gerçekleştirilen ilk toplantıda Beyaz Fil’in korunması için mücadele kararı alındı.

Av. Ali Suat Ertosun, “İnsanlar Beyaz Fil’in yıkılmasının yalnızca bir binanın yok olması değil, aynı zamanda kent belleğinin ve toplumsal dokunun da zarar görmesi anlamına geldiğini fark etti. Bu yüzden Beyaz Fil’in korunması için yürütülen süreç, yalnızca hukuki mücadele ile sınırlı kalmadı, aynı zamanda kent hafızasını canlandırma ve kamuoyu bilincini artırma odaklı etkinliklerle desteklendi.” dedi.

Ertosun, 2024 yılında yerel yönetimin değişmesiyle birlikte mücadelenin yeni bir aşamaya evrildiğini ve “Beyaz Fil Yaşasın” sloganı altında yeni bir döneme girildiğini söyledi.

Beyaz Fil, Manisalıların hatıralarında…

Beyaz Fil 1950’lerden sonra Türkiye’de inşa edilen ilk betonarme yapılardan biri. Mimarı Kadri Erdoğan olan bina, geçmişinde pek çok hizmete ev sahipliği yapıyordu. Çiçekçi, bankacı, yüncü, börekçi, sinema, züccaciye, manav, tiyatro ve daha nicesi buradaydı. Beyaz Fil şehir merkezinde yer alan bir yapı. Manisa halkının belleğinde yer edinen bu yapı şimdi pek çok insanın hatıralarında.

Mehmet Yumrukaya,  40 yıla yakın Beyaz Fil’de esnaflık yapmış biri. Binada 1980-2015 yılları arası esnaflık yapmış Yumrukaya’nın, bina satılınca Beyaz Fil’deki dükkanı boşaltılmış. Mehmet Yumrukaya, Beyaz Fil anılarını şöyle anlattı: “O yıllarda siyah beyaz televizyonların hayatımıza girmesiyle beyaz eşya ve mobilya ürünlerinin yanında televizyon satışı da yapmaya başladık Beyaz Fil’deki dükkanımızda. İnsanların televizyon ile ilk tanıştığı yılları hatırlıyorum. Vizontele filmindekine benzer günler yaşadık. Binanın inşa edildiği yıllarda çocuktuk. İnşasında çalışan insanların sırtında tenekelerle beton harçları taşıdıklarını hatırlıyorum. Beyaz Fil, uzun beyaz kolonlarıyla insanların yağmurdan veya sıcaktan sığındığı bir binaydı. Beyaz Fil’e göre yol tarifleri yapardık ve buluşma yerimiz hep burasıydı. Beyaz Fil’in yakınlarında bir yerde oturuyorum. Ara ara yanından geçiyorum. Satılmış, yıkılmamış ama etrafı çevrili hapsedilmiş bir bina görüyorum.” dedi.

Beyaz Fil ile anıları olan bir diğer kişi ise Hüsnü Turhan. Beyaz Fil’in çocukluğunun AVM’si olduğunu söyleyen Turhan, “Çocukluğumuzda aile olarak gidip içindeki iş yerlerinden bayram alışverişlerimizi yapardık. Çarşıya gidince mutlaka ve illa ki yolumuz düşerdi. Pastaneler, çiçekçi, plakçı, giyim mağazaları, noter, sinema… Hangi birisini anlatayım? Her santimetrekaresi anılarımızla yüklü.” dedi.

Turhan, Beyaz Fil sinema salonlarında aklında kalan filmleri şöyle anlattı: “Çok gittik sinemaya. Tek başımıza, ailemizle, arkadaşlarımızla… 80’li yıllarda ‘Bir Zamanlar Amerika’ adlı 4,5 saatlik muhteşem eseri iki defa izlemiştim. Bunun haricinde Titanik, Geleceğe Dönüş ve Dere Hunter filmlerini Beyaz Fil’de izlediğimi hatırlıyorum.“

Üniversite yıllarında sık sık sinemeya geldiğini söyleyen Cihan Işık da tarihi binayı, “2 katlı, balkonlu ve çeşitli imkanları olan bir sinemasının olması çok ilgi çekiciydi. Çok sinema vardı ama orası, yaşayan, canlı bir yerdi.” sözleriyle hatırladı.

Beyaz Fil ne olabilir?

Bina Yaklaşık 10 yıldır boş. Kamuya tekrar kazandırılması için ilgili kurumlar, sivil toplum örgütleri ortak bir yol haritası arıyor. Beyaz Fil Yıkılmasın Platformu’nu önerileri şunlar:

• Kültür ve Sanat Merkezi: Sinema salonları, sergi alanları, etkinlik sahneleri içeren bir kültür merkezi haline dönüştürülmesi.
• Kent Belleği Müzesi: Manisa’nın tarihini anlatan bir bellek müzesi ve arşiv merkezi oluşturulması.
• Kamusal Sosyal Alan: Kentlilerin vakit geçirebileceği, içinde kitap kafelerin, söyleşi alanlarının, gençlik merkezlerinin bulunduğu bir kamusal alan olarak düzenlenmesi.
• Akademik ve Sivil Toplum Merkezi: Üniversiteler ve STK’ların ortaklaşa kullanabileceği bir araştırma ve eğitim merkezi olarak değerlendirilmesi.

 Av.Ali Suat Ertosun, Beyaz Fil’in sadece bir bina değil, kent belleğini yansıtan bir yapı ve aynı zamanda Manisalıların sahip olduğu bir değer olduğunu belirterek, “Yerel yönetim, akademik odalar, STK’lar ve Manisa halkının katılımıyla sürdürülebilir bir model oluşturulmalı ve Beyaz Fil, Manisa’nın toplumsal belleğinde hak ettiği yeri korumaya devam etmelidir.” dedi.