Maden işçilerinin “Kod 29” ile imtihanı sürüyor

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Sakine Serra Taylan

Elazığ’ın Maden ilçesinde SSS Yıldızlar Holding’e bağlı olarak çalışan maden işçileri aylardır maaşlarını alamadıklarını söylerken, aynı zamanda “Kod 29” uygulanması riski ile karşı karşıya olduklarını belirtiyorlar.

Türkiye’de maden işçilerinin sendikalaşması özellikle küçük ve orta ölçekli kentlerde sınırlı seyrediyor. Mevcut çalışan maden işçilerinin sadece yüzde 22,5 i sendikalı. Maden işletmeleri açısından oldukça zengin bir portföye sahip bulunan Elazığ’da krom, bakır, kurşun, çinko, demir, manganez ve mermer gibi yer altı kaynakları belirli firmalarca işletiliyor. Oldukça zorlu koşullar altında çalışan maden işçilerinin Elazığ’daki sendikal örgütlenmeleri ise ortalamanın oldukça altında.

9. Köy mikrofonlarına konuşan birçok işçi sendikaya üye olmak isteyen işçilerin baskı altında olduğunu ve işlerini kaybetme korkusu ile sendikalara üye olmaktan kaçındıklarını söylüyor. Maaş alamadıklarını ve ya istifaya ya da ücretsiz izne zorlandıklarını ifade eden işçiler herhangi bir sendikaya da üye değiller. Sendikalaşmak istediklerinde mobbinge maruz bırakılan işçilerin karşılaştığı tek baskı bununla da sınırlı değil.

İşçiler, “İşveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış nedeni ile iş akdinin feshi” anlamına gelen iş sözleşmesinin 29. maddesi uyarınca koşulsuz işten çıkarılma tehlikesini de yaşadıklarını ifade ediyorlar.

Kod 29: Tehdit mi? Gereklilik mi?

İşçilerin iş ortamlarında karşılaştıkları baskılar bunlarla sınırlı değil. İşçilerin yüz kızartıcı suçlarla ilişkilendirilerek koşulsuz olarak işveren tarafından iş akitlerinin feshine olanak sağlayan 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki “Madde 29” da işçiler için büyük bir tehdit oluşturuyor.

Bu madde ile işten çıkarılan bir işçi başka sektörlerde de kolay kolay iş bulamıyor. Elazığ’da maden İlçesi’nde faaliyet gösteren SSS Yıldızlar Holding’e bağlı çalışan maden işçileri de işten çıkarılma ve ücretsiz izne ayrılmak zorunda bırakılıyor. İşçilerden 7 aydır maaş alamayan ya da maaş alamadığı için ücretsiz izne ayrılmak zorunda kalanlar var. Bazıları da “Kod 29” yaptırımlarına maruz kalmamak için istifa etmek zorunda kaldıklarını söylüyor.

“Sendikalaşmaya giden işçiler işlerini kaybetme tehdidi ile karşılaşıyorlar”

Muzaffer Taşdemir, 15 yıldır çalıştığı iş yerinden maaş ödemesi yapılmadığı için ayrılmak zorunda kaldığını belirtiyor. İş yerinde birçok baskıya maruz kaldığını ifade eden Taşdemir’e işçilerin neden sendikal örgütlenmeye gitmediklerini sorduğumuzda şu yanıtı alıyoruz: “Sendikalaşmaya giden işçiler işlerini kaybetme tehdidi ile karşılaşıyor. Şirket bizden habersiz işçi çıkardığında ve işçi kabul etmediğinde İş Kanunu 29 madde ile çıkışları veriliyor ya da bu madde ile işten çıkarırız deniyor. Ben de 29. madde mağduruyum. Çok direndim. Ama o maddeden çıkarılırsam tazminat hakkımı kaybediyordum. Ve bir başka işe girme konusunda ciddi sıkıntılarla karşılaşacaktık. Bu durumun mağduru sadece ben değilim. Ne yazık ki sadece bizim işyerimizde değil, bugün birçok işyerinde işveren madde 29 sopasını sürekli sırtımızda hissettiriyorlar bize.”

“Bana ya işten çık ya da madde 29 ile biz çıkarırız dediler”

Salih Ercan isimli işçi de işveren tarafından mağdur edildiğini anlatıyor. Yaşadığı sorunları SGK’ya ilettiğini ancak sonuç alamadığını ifade eden Ercan şöyle konuşuyor:

“Şu an birçok işçi sendikalaşmaktan korkuyor. Çünkü haklı oldukları halde yasal olarak haklılıklarını ispatlasalar bile karşılık alamıyorlar. İnsanlar umutsuz, korkuyorlar. Maaşlarını alamayan, ücretsiz izne çıkarılan onlarca işçi arkadaşım var. Bana ya ücretsiz izne ayrıl ya da çıkışını al dediler. Çıkmak istemezsem madde 29 ile beni çıkarmakla tehdit ettiler. Hatta işten çıkarmak istedikleri için çalıştırmadılar. Sendikaya üye olamadık. Burası küçük bir ilçe. Hep göze batmak istemediğimiz için ya da işten çıkarılırız diye korktuk. Nihayetinde de çıkarıldı büyük bir kısım. Ben de çıkarılmayı bekliyorum. 7 aydır maaş alamadım, SGK’m yatmıyor.”

“Kod 29’u öne sürerek işten kendi isteğimizle çıkmamızı istediler”

Maaşını alamadığı için işten ayrılmak zorunda kalan Murat Dayan isimli işçi de hak arayışı konusunda “Kod 29” tehdidi ile karşı karşıya olanlardan. Başka bir işte kazanç elde etmeye çalışan Dayan, 5 aydır maaş alamadığını ve evini geçirmek zorunda olduğu için işten ayrıldığını belirtiyor ve şunları söylüyor: “Ücretsiz izin dayattılar bir çoğumuza, hatta istifaya zorlananlar oldu. Bir kısım arkadaşlara imzalamazsanız Madde 29 ile işten çıkartılırsınız’’ şeklinde baskılar da yapıldı. Mecburen ayrıldık. Hem geçinmek hem de 29. maddeye maruz kalmamak için.”

Başaran Aksu

Sendikalaşmanın önündeki engeller: “Kara liste ve işten çıkarılma”

Sendikalı olmadıkları için haklarını yeterince savunamadıklarını düşünen işçilere neden sendika üyesi olmadıklarını da sorduk. Hemen hepsi aynı cevabı veriyor: “İşten çıkarılma korkusu”

Bağımsız Maden İşçileri Sendikası Genel Başkanı Başaran Aksu, işçilerin yaşadıkları ya da yaşayacakları hak mağduriyetlerine karşı sendikalı olması gerektiğini söyleyerek, örgütlenmenin ve kenetlenmenin işçileri büyük bir güç haline getireceğini ifade ediyor.

Aksu, madendeki işçilerle görüştüklerini ve büyük birçoğunun işlerini kaybetme kaygısı ile sendikalaşmaktan uzak durduklarını belirterek, işçilerin bu gibi baskılarla güvenliksiz ve sağlıksız ortamlarda çalışmaya zorlandıklarını aktarıyor. Aksu, sözlerini şöyle sürdürüyor:

“İşçiyi işten çıkartmak, ücretsiz izne çıkarma konusunda eskiden ‘Kod 29’ olarak bilinen daha sonra 41-42-43- gibi kodlarla değişik adlarla tanımlanan maddeler bulunuyor. Bu gibi maddelerle işten çıkarılma sonrasında işçinin yeniden iş bulmasını zorlaştıracak şekilde maden patronları çok yoğun bir mobbing ortamı oluşturuyor. Oysa işveren keyfi olarak işçiyi sendika hakkından mahrum bırakamaz, işçiye angarya işler veremez. Ya işçiler sendikalaşarak tek bir yumruk halinde bu baskılara karşı direnecek ya da açlık ve yoksullukla sınandıkları bir ortamda yaşamaya mahkum edilecekler.“