Kadın mültecilerin iyi olma hali: Görünmeyen travmalar ve sessiz direniş

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Özgecan Siyez

Günümüzde mülteciler ülkelerinden ayrılmanın ve yeni bir ülkeye adapte olmanın zorluklarını yaşarken, kadın mülteciler için bu zorluklar daha da ağır olabiliyor.

Doç. Dr. Bezen Balamir Coşkun, Uluslararası İlişkiler alanında öğretim üyesi ve mülteci kadınlar üzerine çalışan bir akademisyen olarak 2019’dan bu yana Dış Politikada Kadınlar (DPK) inisiyatifine destek veriyor.

Coşkun’un Türkiye ve Almanya’da yürüttüğü saha çalışmalarına göre kadın mültecilerin görünmeyen travmaları ve “iyi olma halleri” sistematik olarak göz ardı ediliyor.

Coşkun’un değerlendirmesine göre; “Kadın mültecilere dair yapılan çalışmaların çoğu, şiddeti önlemeye ve sosyal yaşama katılımı artırmaya odaklanıyor. Ancak bu kadınların ‘iyi olma hali’ yani fiziksel, ruhsal ve sosyal açıdan bütünsel sağlıkları genellikle arka planda kalıyor.”

Ruhsal travmaların sessizliği

Kadın mülteciler, göç sürecinde sıklıkla şiddete maruz kalıyor ve travma sonrası stres bozukluğu geliştiriyor. Ancak bu bozuklukların tedavisi çok katmanlı engellerle karşı karşıya kalıyor.

Bu engeller; dil bariyeri, psikolojik destek hizmetlerine sınırlı erişim, aile baskısı ve toplumsal dışlanma ile tedavisi yarıda kesilen projeler olarak sıralanıyor. Coşkun, bu konuda şöyle diyor: “Psikiyatrik teşhis almak, kadının başka haklardan yararlanmasını engelleyebiliyor. Bu da onları resmi hizmetlerden uzak tutuyor. Üstelik ruh sağlığı en özel alanlardan biri. Kadınlar çeviri desteğini bile almak istemiyor. Çünkü mahremiyetlerini korumak istiyorlar.”

Kültürel engeller ve görünmez duvarlar

Dil ve hukuk sistemine dair bilgi eksikliği kadar, ev sahibi toplumun önyargıları da kadın mültecilerin sosyal hayata katılımını zorlaştırıyor. Coşkun, “Memurlar aile içi şiddete karışmıyor çünkü ‘onların kültürü öyle’ diyorlar. Apartman komşusu bile ‘kültürleri farklı’ diyerek iletişim kurmuyor. Böylece kadınlar toplumun çeperine itiliyor” diye konuşuyor.

Araştırmalar mülteci kadınların kendi aralarında dayanışma ağı kurduklarını da gösteriyor. Ancak Coşkun bu ağların toplumun geneliyle entegre olmadan eksik kalacağını şöyle savunuyor: “Mülteciler kendi aralarında dayanışıyor. Ama gerçek sosyal destek, ev sahibi toplumdan gelen hak temelli ilişkilerle kurulabilir. Yardım değil, eşitlik duygusu gerekli.”

Almanya’dan ilham: Kafe Juno ve Refugio

Coşkun’un saha gözlemleri Almanya’daki başarılı uygulamaların Türkiye’de de hayata geçirilebileceğini gösteriyor.
Bunun için gerekli olanın Göç İdaresi ve sivil toplumun koordinasyonu olduğunu belirten Coşkun, öncelikli olarak şu adımların atılmasını öneriyor:

• Ruhsal sağlık hizmetlerinin çeşitlenmesi
• Kadınların özel ihtiyaçlarına duyarlı psikolog ve sosyal hizmet uzmanlarının görevlendirilmesi
• Tüm merkez çalışanlarına travma eğitimi verilmesi
• Yerel yönetim ve STK iş birliklerinin artırılması
• Medyanın Rolü: Kadını mağdur olarak değil, aktör olarak görmek

Toplum algısının değişmesi gerektiğini de vurgulayan Coşkun, medyada çizilen mağdur imgelerinin zarar verici olduğuna dikkat çekiyor ve şunları söylüyor: “Sürekli acınan, korunması gereken bir kadın figürü üzerinden haber yapılması kadını güçsüzleştiriyor. Oysa Türkiye’de sanatını, mesleğini sürdüren, ayakta kalan çok sayıda mülteci kadın var. Onlar görünür kılınmalı.”