Hatice Ersan / Kapak Fotoğrafı: DepoPhotos
Uzun bir dönem mahallelerin gözbebeği olan bakkallar, hızla çoğalan zincir marketler karşısında ayakta kalma savaşı veriyor.
Türkiye’nin dört bir yanında her sokakta karşımıza çıkan zincir marketler sundukları indirimler ve geniş ürün yelpazesiyle vatandaşların ilk tercihi haline gelmiş durumda. Ancak bu durum, yıllardır mahalle kültürünün bir parçası olan bakkalları ve küçük esnafı olumsuz etkiliyor.
“Siftah yapmadan kapattığımız günler oluyor”
Yalova’da 30 yıldır bakkal işletmeciliği yapan Mehmet Karaca, geçmiş yılları aradığını söylüyor ve şöyle konuşuyor: “Eskiden sabah erkenden dükkanı açar, öğlene kadar birkaç müşteri gelirdi. Şimdi zincir market her köşe başında. Onlar mallarını toptan alıyor, biz onlarla fiyat yarışına giremeyiz. Siftah yapmadan kapattığımız günler oluyor.“
Fiyat farkı, müşteri kaybı demek
Zincir marketlerin raflarında yer alan ürünlerin, büyük tedarik zincirleri sayesinde daha ucuza satılabildiğini vurgulayan Karaca, küçük esnafın böyle bir avantajı olmadığını şu sözlerle anlatıyor: “Zincir marketler fazla ürün tedarik ettiği için bizim ürünü alış fiyatımızın yarısına satıyor. Vatandaş da haklı, kim ucuzsa oradan alıyor. Ama biz burada sadece mal satmıyoruz, veresiye defterimiz var, mahalleliye güvenimiz var.“
Konuya ilişkin açıklama yapan bazı esnaf odaları, zincir marketlerin kontrolsüz yayılmasına karşı yasal düzenleme talep ediyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK), zincir marketlerin sayısının sınırlandırılması ve belli mesafelerle açılması yönünde çağrıda bulunmuştu.
Mahalle kültürü tehlikede
Sosyologlara göre, bakkal dükkanları sadece birer satış noktası değil; aynı zamanda sosyal bağların kurulduğu yerler. Mahallede olup bitenin konuşulduğu, insanların selamlaştığı bir çeşit iletişim merkezi. Zincir marketlerin bu yapıyı ortadan kaldırması, toplumsal ilişkilerde de zayıflamaya yol açıyor.
Bir esnaf, “Bakkal, çocuğunuzu güvenle ekmek almaya yolladığınız, borç yazdırdığınız, selamlaştığınız kişidir. Bu ilişki, bireylerin mahalleye aidiyetini güçlendirir. Zincir marketlerde bu yoktur; müşteri gelir, alır, gider” diyor.
Yalova’da 25 yıldır bakkal işleten Hatice Terim, durumun sadece satış kaybı değil, aynı zamanda geçim savaşı olduğunu söyleyerek şunları kaydediyor: “Elektrik, su, kira her ay katlanıyor. Eskiden 5 koli yoğurt alırdım, şimdi 1 koli zor alıyorum. Ne satacağım ki? Müşteri de ‘Neden pahalı?’ diyor, ama elimden bir şey gelmiyor. Kirayı mı ödeyelim, mal mı alalım?“
“Komşum parasını ay başında veriyor, ama alışverişini bugün yapıyor. Zincir market bunu yapmaz” diye ekliyor Terim.
Zincir marketler pazar günleri bile açık
Esnaflar, zincir marketlerin hafta sonları ve tatil günlerinde de açık olmasını haksız rekabet olarak görüyor. Birçok küçük esnaf, “Biz bayramda tatile gitsek müşteri kaybederiz, onlar her zaman açık, işini kaybetmiyor” diyerek bu durumu eleştiriyor.
Aynı mahallede üç-beş zincir marketin açıldığını söyleyen esnaflar, bu durumun hem haksız rekabet doğurduğunu hem de mahalle dokusunu bozduğunu ifade ediyor.
Bu arada bakkalların sunduğu bir diğer önemli hizmet olan veresiye defteri artık unutulmaya yüz tutmuş durumda. Zincir marketlerde bu sistemin olmaması, dar gelirli vatandaşlar için büyük sorun yaratıyor.
News
