İhsan Birgül
Türkiye’de çocuk nüfus oranının en yüksek olduğu üçüncü il olan Ağrı’da, çocuk hak ihlalleri de dikkat çekici boyutlarda. Uzmanlara göre, çocukların en sık maruz kaldığı ihlallerin başında ucuz iş gücü olarak çalıştırılma, aile içi şiddet ve erken yaşta evlilikler geliyor.
Ulusal Çocuk Hakları Derneği Başkanı Yusuf Yıldırım, kendilerine yansıyan ihlallerin başında çocukların ucuz iş gücü olarak çalıştırılmasının geldiğini söylüyor:
“Sahada çalışan bir dernek olarak bize çok farklı türde çocuk hakları ihlalleri yansıyor. En çok karşılaştığımız konuların başında çocukların ucuz iş gücü olarak çalıştırılması geliyor. Özellikle yoksul ailelerin çocukları çok küçük yaşlarda çalışmak zorunda bırakılabiliyor; kimi zaman bir tamircide, kimi zaman bir lokantada ya da ağır işlerde.“
Yıldırım, bunun yanında aile içi şiddet ve ihmal vakalarının da oldukça sık karşılarına çıktığını söyleyerek, “Çocuğun psikolojik ya da fiziksel olarak baskı gördüğü durumlar bize hem ailelerden hem de çevreden ulaşıyor. Bazen de çok daha ağır tablolarla karşılaşıyoruz; cinsel istismar iddiaları ya da çocukların adalet sistemi içinde yaşadığı sorunlar gibi” diyor.
Derneğin dikkat çektiği konular arasında cezaevlerinde anneleriyle kalan çocukların koşulları ya da suça sürüklenen çocukların korunma mekanizmalarına yeterince erişememesi de yer alıyor.
İhlaller tek sebepli değil
Bir çocuğun hak ihlalinin toplumun geleceği açısından da zarar anlamına geldiğine dikkat çeken Yıldırım, ihlallerin tek bir sebepten kaynaklanmadığını şöyle anlatıyor:
“Bize en çok yansıyan ihlaller genellikle görünmeyen ihlaller oluyor. Özellikle yoksulluk nedeniyle çalıştırılan çocuklar, eğitimden koparılan çocuklar ve aile içinde yaşanan ancak çoğu zaman dışarıya yansımayan şiddet vakaları oldukça fazla. Doğu Anadolu’da özellikle kırsal bölgelerde kız çocuklarının eğitimden uzaklaştırılması ve erken yaşta evlilik riski de hâlâ ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkıyor.“
Yıldırım sahada gördükleri tabluyu şöyle aktarıyor: “Çocuk hakları ihlalleri çoğu zaman tek bir sebepten kaynaklanmıyor; yoksulluk, eğitime erişim sorunu ve toplumsal farkındalık eksikliği birbirini besliyor.“
Peki dernek neler yapıyor?
Yıldırım bunu şöyle anlatıyor: “Biz de dernek olarak yalnızca ihlal ortaya çıktığında tepki veren bir yapı olmamaya çalışıyoruz. Aynı zamanda çocuklara, ailelere ve kurumlara yönelik farkındalık çalışmaları yaparak bu ihlaller ortaya çıkmadan önce önlemeye çalışıyoruz. Çünkü bir çocuğun hakkı ihlal edildiğinde aslında sadece o çocuğun değil, toplumun geleceğinin de zarar gördüğüne inanıyoruz.”
İstismar başlıca ihlaller arasında
Ağrı Barosu Çocuk Hakları Komisyonu Başkanı İlknur Karaoğlan da kendilerine de benzer ihlallerin ulaştığını belirterek ihlallerin başında çocuk istismarının geldiğini şu sözlerle dile getiriyor:
“Sahada veya kurumlara yansıyan çocuk hakları ihlalleri farklı alanlarda ortaya çıkabilmektedir. En sık karşılaşılan ihlaller; çocuk işçiliği, eğitim hakkının ihlali, aile içi şiddet ve ihmal, istismar vakaları, erken yaşta evlilikler, kurumsal ortamlarda yaşanan hak ihlalleri ile sokakta yaşayan veya çalıştırılan çocuklar. Sözünü ettiğimiz hak ihlallerinden tarafımıza en çok yansıyan ve tespit edilen ihlaller arasında çocuğun istismar edilmesi önemli bir yer tutmakta.”
Karaoğlan, istismar tespitinin genellikle şu durumlar üzerinden yapılabildiğini anlatıyor:
“Çocuğun davranışlarında ani değişiklikler (içe kapanma, korku ve kaygı gibi belirtiler), açıklanamayan fiziksel yaralanmalar veya ihmal belirtileri, çocuğun güvenli bir ortamda yaptığı beyanlar (özellikle çocuğun okulda rehber öğretmene yaptığı beyanlar şeklinde karşımıza çıkar), eğitimci, sosyal hizmet uzmanı veya sağlık personelinin gözlemleri.”
Bu tür durumlarda temel amacın çocuğun güvenliğini sağlamak, gerekli koruyucu önlemleri almak ve ilgili kurumlara bildirimde bulunarak çocuğun korunmasını sağlamak olarak aktaran Karaoğlan, çocuğa psikososyal destek sağlanması ve tekrar mağduriyet yaşamaması için kurumlar arası iş birliğinin de büyük önem taşıdığını kaydediyor.
Çocuğa yönelik istismar durumları Türkiye’de hem Çocuk Koruma Kanunu hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında ciddi bir suç ve çocuk haklarının ihlali olarak görülüyor. Bu durumlarda hukuki süreç çocuğun korunmasını ve sorumluların cezalandırılmasını amaçlıyor.
Çocuğun istismara uğradığına dair bir şüphe olduğunda öğretmenler, sağlık çalışanları ve sosyal hizmet uzmanları gibi meslek grupları durumu cumhuriyet savcılığına veya kolluk kuvvetlerine bildirmekle yükümlü.
Hukuki süreçte ise çocuğun tekrar arar görmemesi için ifadeler genellikle uzman eşliğinde alınır ve çocuğa psikolojik destek sağlanır.
Erken yaşta evlilikler de en fazla olan ihlallerden
Karaoğlan kendilerine ikinci sırada en çok yansıyan ihlalin erken yaşta evlilikler olduğunu belirterek, bunları engellemeye yönelik yasal mevzuata da şöyle işaret ediyor:
“Tarafımıza yansıyan bir diğer hak ihlali de erken yaşta evlilikler. Evliliğin tespiti halinde öğretmenler, sağlık çalışanları ve sosyal hizmet uzmanları gibi meslek gruplarının durumu ilgili kurumlara bildirmesi gerekir. Bu bildirim genellikle cumhuriyet savcılığına, kolluk kuvvetlerine veya Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerine yapılır.“
Eğer çocuk zorla evlendirilmişse veya istismar söz konusuysa Türk Ceza Kanunu kapsamında soruşturma başlatılabileceğini söyleyen Karaoğlan, çocuğun rızasının hukuken geçerli kabul edilmeyeceğini ve sorumlular hakkında cezai işlem uygulanabileceğini anlatıyor.
Karaoğlan, hukuki mevzuata göre gerekli görülürse çocuk devlet korumasına alınabilir veya güvenli bir ortamda barınması sağlanabileceğini de hatırlatıyor.
News
