Fatma Nur Polatcan
Türkiye’de yaşayan milyonlarca mülteci geçimini sağlayabilmek için çalışma hayatına katılıyor. Ancak yoksulluk, dil sorunu ve çalışma izni süreçlerindeki zorluklar nedeniyle birçok mülteci kayıt dışı ve ağır koşullarda çalışmak zorunda kalıyor. Uzmanlar bu durumun hem emek sömürüsüne hem de iş güvenliği risklerine yol açtığına dikkat çekiyor.
“Çok zor şartlarda yaşıyoruz”
45 yaşındaki Muhammed Yasin, 10 yılı aşkın süredir Van’da yaşayan mültecilerden biri. Sekiz çocuk babası olan Yasin, hurdacılık yaparak ailesinin geçimini sağlamaya çalıştığını söyledi. Zor koşullarda yaşadıklarını belirten Yasin, “Türkiye’den ve Van’dan razıyız, bize yardımcı oluyorlar. Ama çok zor şartlarda yaşıyoruz. 8 çocuğum var. Yıkık dökük bir evde kalıyoruz ve 8 bin TL kira veriyoruz” dedi.
Ailenin geçimine katkı sağlamak için çocuklarının da çalışmak zorunda kaldığını ifade eden Yasin, oğlunun bir lokantada çalıştığını belirterek, “Sabah erkenden işe gidiyor, akşam geliyor. Günlük 80 TL veriyorlar ve hiçbir güvencesi yok” diye konuştu.
13 yıldır Türkiye’de yaşayan Fevzi Yasin de geçimini hurdacılık yaparak sağlamaya çalıştığını söyledi. Yasin, “Büyük kızımla birlikte hurda topluyoruz. Gece gündüz demeden çalışıyoruz” dedi.
Göçmen ya da sığınmacı olarak da anılan bu insanlarının ortak kaderi güvencesi çalışma hayatı ve düşük ücretler.
Sertaç Çelikkaleli
“Sorun mevzuattan çok uygulamada”
Avukat Sertaç Çelikkaleli ise Türkiye’de mültecilerin çalışma hayatına katılımının yasal olarak mümkün olduğunu ancak uygulamada ciddi sorunlar yaşandığını söyledi.
Mültecilerin çalışma hayatının Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile Geçici Koruma Sağlanan Yabancıların Çalışma İzinlerine Dair Yönetmelik kapsamında düzenlendiğini belirten Çelikkaleli, iş hukuku açısından da 4857 Sayılı İş Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerinin geçerli olduğunu ifade etti.
Çalışma izni başvurularının çoğu zaman işverenin inisiyatifine bırakıldığını belirten Çelikkaleli, bu durumun kayıt dışı çalışmayı yaygınlaştırdığını söyledi.
Çelikkaleli, “Kayıt dışı çalışan mülteciler iş kazası, sağlık hizmetleri ve emeklilik gibi temel haklardan yararlanamıyor. Çoğu zaman asgari ücretin altında ücret alıyor, fazla mesai ücretleri ödenmiyor ve çok uzun saatler çalıştırılıyor. Bu durum hem iş hukuku hem de insan hakları açısından ciddi ihlaller doğuruyor” dedi.
Çelikkaleli ayrıca, işçilerin teorik olarak haklarını arayabileceklerini ancak dil sorunu, hukuki bilgi eksikliği ve işini kaybetme korkusunun bu süreci zorlaştırdığını dile getirdi.
“Dil sorunu iş güvenliğini etkiliyor”
A sınıfı iş güvenliği uzmanı ve çevre mühendisi Uğur Binici ise özellikle şantiyelerde çok sayıda yabancı işçinin çalıştığını belirtti.
Birçok sığınmacının sigortasız çalıştırıldığını ifade eden Binici, dil ve iletişim problemlerinin iş güvenliği açısından ciddi riskler oluşturduğunu söyledi. Binici, “Türkçe bilmeyen çalışanlar verilen talimatları anlamakta zorlanabiliyor. Bu durum iş güvenliği eğitimlerini de zorlaştırıyor ve iş kazası riskini artırıyor” dedi.
Şemsettin Bozkurt
“Emek sömürüsüne dönüşmemeli”
İş insanı Şemsettin Bozkurt ise memleketinden bir şekilde göçüp gelen yoksulların çoğu zaman geçimlerini sağlayabilmek için ağır işlerde ve düşük ücretlerle çalıştığını belirterek bu durumun kabul edilebilir olmadığını söyledi. Bozkurt, çalışma izni süreçlerinin hızlandırılmasının kayıt dışı istihdamın ve emek sömürüsünün önüne geçebileceğini ifade etti.
News
