Gizem Usta
Üniversite eğitimini tamamlayarak iş hayatına katılmayı hedefleyen gençler, diplomalarını aldıktan sonra yeni bir mücadeleyle karşılaşıyor. İş ilanlarında sıklıkla yer alan “en az bir veya iki yıl deneyim” şartı, özellikle ilk işini arayan mezunlar için önemli bir engel oluşturuyor. Üniversite yıllarında yapılan stajlar, gönüllü çalışmalar ve akademik projeler ise her zaman işverenlerin deneyim beklentisini karşılamaya yetmiyor.
İşverenlerin işe alım süreçlerinde tecrübeli adaylara öncelik vermesi, gençlerin mesleklerine adım atmasını geciktirebiliyor. Deneyim kazanabilmek için işe girmesi gereken gençler, işe girebilmek için deneyim sahibi olmalarının beklendiği bir döngünün içerisinde kalıyor. Uzayan iş arama süreçleri, ekonomik bağımsızlık kazanmayı zorlaştırırken gençlerin mesleki geleceklerine ilişkin belirsizlikleri de artırıyor.
Yeni mezun Eftelya Gözüm de iş arama sürecinde deneyim şartıyla karşılaşan gençlerden biri. Mezuniyetinin ardından yüzlerce iş ilanına başvurduğunu anlatan Gözüm, üniversite döneminde yaptığı stajların iş başvurularında yeterli görülmediğini belirtiyor.
Gözüm, yaşadığı süreci şu sözlerle anlatıyor: “İlanların çoğunda en az bir ya da iki yıl deneyim isteniyor. Staj yaptığımı söylüyorum ama yeterli görülmüyor. Deneyim kazanmak için işe girmem gerekiyor ama işe girmek için de deneyim isteniyor.”
Gözüm’ün yaşadıkları, üniversiteden çalışma hayatına geçişte karşılaşılan güçlüklerin bireysel bir örneğini oluşturuyor. Özellikle mühendislik, iletişim, eğitim ve bilişim gibi alanlarda iş arayan yeni mezunlar açısından mesleki deneyimin nasıl kazanılacağı ve nasıl değerlendirileceği önem taşıyor.
Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) Eylül 2026 İşgücü İstatistikleri, gençlerin istihdam piyasasındaki durumuna ilişkin güncel verileri ortaya koydu. Mevsim etkilerinden arındırılmış verilere göre, 15-24 yaş grubundaki genç işsizlik oranı yüzde 14,8 oldu. Aynı dönemde genç erkeklerde işsizlik oranı yüzde 10,4 olarak hesaplanırken, genç kadınlarda yüzde 23,3’e ulaştı.
TÜİK’in 2025 yılına ilişkin yıllık işgücü araştırmasında ise genç işsizlik oranı yüzde 15,3 olarak kaydedilmişti. Bu oran erkeklerde yüzde 11,7, kadınlarda yüzde 22,1 seviyesindeydi.
Veriler, genç kadınların işsizlik açısından erkeklere göre daha dezavantajlı konumda olduğunu gösteriyor.
İnsan Kaynakları Uzmanı Deniz Erdem, deneyim şartının özellikle yoğun başvuru alan pozisyonlarda bir ön eleme ölçütüne dönüştüğünü belirtiyor:
“İşverenler çoğu zaman işe alınacak kişinin kısa sürede görevine uyum sağlamasını ve ek eğitim ihtiyacının sınırlı olmasını bekliyor. Bu nedenle başlangıç seviyesindeki pozisyonlarda bile bir veya iki yıllık deneyim şartıyla karşılaşılabiliyor. Ancak bu yaklaşım, öğrenmeye açık ve mesleki potansiyeli yüksek gençlerin daha işe alım sürecinin başında elenmesine neden olabilir. Şirketlerin yalnızca geçmiş iş deneyimine değil, adayın yetkinliklerine, staj çalışmalarına ve gelişim potansiyeline de odaklanması gerekiyor.”
Erdem, işverenlerin kısa vadeli personel ihtiyaçlarıyla uzun vadeli insan kaynağı planlaması arasında denge kurmasının önemine de dikkat çekiyor.
Üniversite öğrencilerinin eğitimleri sırasında yaptıkları stajların ve uygulamalı çalışmaların daha sistematik biçimde değerlendirilmesi, yeni mezunların işe geçişini kolaylaştırabilecek yöntemler arasında gösteriliyor.
Üniversite öğrencileri, mezuniyet sonrasında iş bulma şanslarını artırmak amacıyla zorunlu stajların yanı sıra gönüllü staj programlarına, öğrenci projelerine ve çeşitli eğitim faaliyetlerine katılıyor. Ancak bu çalışmaların iş başvurularında nasıl değerlendirileceği işverenden işverene değişebiliyor.
Bazı işverenler stajları mesleki deneyimin bir parçası olarak kabul ederken, bazıları tam zamanlı çalışma geçmişine öncelik verebiliyor. Bu farklılık, özellikle henüz ücretli bir işte çalışma fırsatı bulamamış gençlerin özgeçmişlerini güçlendirmesini zorlaştırıyor.
Stajların niteliği de tartışmanın önemli başlıklarından birini oluşturuyor. Öğrencilerin yalnızca gözlem yaptığı programlarla doğrudan mesleki sorumluluk üstlendiği uygulamalar arasında önemli farklar bulunuyor. Bu nedenle stajların süresinden çok, gençlere hangi becerileri kazandırdığı ve iş yaşamına ne ölçüde hazırladığı önem taşıyor.
Gençlerin iş gücü piyasasına geçişinde yaşadığı sorunlar, yalnızca işsizlik oranlarıyla sınırlı kalmıyor. TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre, Türkiye’de 15-24 yaş grubundaki gençlerin yüzde 23,3’ü ne eğitimde ne de istihdamda yer alıyor. NEET olarak tanımlanan bu grubun oranı genç erkeklerde yüzde 16,3 iken genç kadınlarda yüzde 30,9’a yükseliyor.
Bu veriler, gençlerin eğitimden istihdama geçiş sürecinde karşılaştıkları güçlüklerin daha geniş bir toplumsal boyutu olduğunu gösteriyor. Ancak NEET grubunda yer alan gençlerin tamamının deneyim şartı nedeniyle iş bulamadığı söylenemiyor. Eğitim, bakım sorumlulukları, ekonomik koşullar ve iş gücü piyasasına katılımı etkileyen farklı etkenlerin de bu göstergede rolü bulunuyor.
Özellikle iş arama süresinin uzaması, gençlerin mesleki becerilerini geliştirebilecekleri fırsatlara erişimini sınırlandırabiliyor. Eğitimini tamamladığı halde çalışma hayatına katılamayan gençler için ekonomik bağımsızlık kazanma süreci de gecikebiliyor.
Konunun psikolojik boyutunu ele alan Klinik Psikolog Melis Yalçın, uzun süre iş aramanın gençlerin özgüvenini ve geleceğe ilişkin beklentilerini olumsuz etkileyebileceğini vurguluyor:
“Üniversiteden mezun olan gençler, eğitimleri boyunca edindikleri bilgi ve becerileri çalışma hayatında kullanmayı bekliyor. Ancak sürekli olumsuz yanıt almak ya da başvurularına hiç dönüş yapılmaması, zamanla kişinin kendi yeterliliğini sorgulamasına neden olabilir. Özellikle iş arama süreci uzadığında gelecek kaygısı, motivasyon kaybı ve sosyal yaşamdan uzaklaşma gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Gençlerin mesleki değerlerini yalnızca işe kabul edilip edilmemeleri üzerinden değerlendirmemeleri önemli. Bununla birlikte sorunun yalnızca bireysel dayanıklılıkla çözülemeyeceği de unutulmamalı.”
Yalçın, gençlerin iş arama süreçlerinde psikolojik destek mekanizmalarına erişiminin önemine de dikkat çekiyor.
İş başvurularına geri dönüş yapılması, adaylara açık ve anlaşılır değerlendirme ölçütlerinin sunulması ve yeni mezunlara yönelik kariyer danışmanlığı hizmetlerinin geliştirilmesi, iş arama sürecindeki belirsizliği azaltabilecek uygulamalar arasında yer alıyor.
Gençlerin çalışma hayatına katılımında yaşanan güçlükler, üniversite eğitimi ile iş gücü piyasasının beklentileri arasındaki uyumu da gündeme getiriyor. İşverenlerin deneyimli çalışan talebi ile yeni mezunların deneyim kazanma ihtiyacı arasındaki çelişki, yalnızca bireysel çabalarla aşılması güç bir sorun olarak öne çıkıyor.
Ücretli ve nitelikli staj programlarının yaygınlaştırılması, üniversiteler ile işverenler arasındaki iş birliklerinin güçlendirilmesi, yeni mezunlara yönelik işe alım programlarının artırılması ve başlangıç seviyesindeki pozisyonlarda deneyim koşullarının yeniden değerlendirilmesi, çözüm için öne çıkan öneriler arasında bulunuyor.
Gençlerin iş hayatına adım atabilmesi için yalnızca diploma sahibi olmaları değil, mesleki deneyim kazanabilecekleri fırsatlara erişmeleri de gerekiyor. Türkiye’de genç işsizliği önemli bir sorun olmaya devam ederken, deneyim şartının ilk işini arayanlar açısından nasıl uygulandığı da istihdam politikalarının tartışılması gereken başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Üniversite mezunlarının karşı karşıya kaldığı temel soru ise değişmiyor; işverenler deneyim beklerken, gençler ilk iş deneyimini nerede kazanacak?
1
“Yaşlıların bakımında kamu sorumluluk almalı”
16262 kez okundu
2
Şırnak sofrasının şifalı yemeği: Hengedan
9190 kez okundu
3
Halfeti’nin çiçeği ‘Karagül’ü dünya tanıyor
8620 kez okundu
4
Azerbaycan akraba evliliklerini yasakladı
7060 kez okundu
5
Azerbaycan’da taksi sorunu: Taksi çok, fiyatı ucuz, trafiğe yük!
6573 kez okundu
6
“Aile diş hekimliği” sözü tutulmadı: 40 bin ağız ve diş sağlığı teknikeri atama bekliyor
5516 kez okundu
7
Toprakkale Kalesi kaderine mi terk edildi?
5242 kez okundu
1
“Yaşlıların bakımında kamu sorumluluk almalı”
16262 kez okundu
2
Şırnak sofrasının şifalı yemeği: Hengedan
9190 kez okundu
3
Halfeti’nin çiçeği ‘Karagül’ü dünya tanıyor
8620 kez okundu
4
Azerbaycan akraba evliliklerini yasakladı
7060 kez okundu
5
Azerbaycan’da taksi sorunu: Taksi çok, fiyatı ucuz, trafiğe yük!
6573 kez okundu
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. KVKK uyarıları ve detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.