Çocukların serbest zamanı nereye gitti?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Yağmur Abay

Çocukluk denildiğinde akla gelen oyun oynamak, arkadaşlarla sokakta buluşmak, bisiklete binmek ya da hiçbir plan yapmadan vakit geçirmek, günümüz çocuklarının günlük yaşamında giderek daha fazla rekabet eden faaliyetler arasında kalıyor. Okul saatlerinin ardından ödevler, sınav hazırlıkları, kurslar ve dijital cihazlar çocukların gününü doldururken, kendi istekleri doğrultusunda değerlendirebildikleri serbest zamanın ne kadar kaldığı sorusu önem kazanıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Haziran 2026’da yayımladığı 2025 Zaman Kullanım Araştırması, çocukların günlük yaşamına ilişkin dikkat çekici veriler sunuyor. Araştırmaya göre 10-14 yaş grubundakiler hobi ve oyunlara günde ortalama 1 saat 9 dakika, spor ve doğa sporlarına ise 27 dakika ayırıyor. Sosyal yaşam ve eğlence faaliyetlerine en fazla zaman ayıran yaş grubu ise 15-24 yaş aralığı oluyor.

Araştırma, çocukların oyun ve spor gibi faaliyetlere zaman ayırdığını gösterse de bu sürelerin serbest zamanın bütününü kapsamadığını ortaya koyuyor. Özellikle okul dışındaki zamanın ne kadarının çocukların kendi tercihleriyle şekillendiği, ne kadarının yetişkinler tarafından planlandığı ayrıca tartışılması gereken bir konu.

Ekran süresi uzadıkça yüz yüze oyun azalıyor

Çocukların serbest zamanını dönüştüren önemli unsurlardan biri de dijital teknolojiler. TÜİK’in 2024 Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’na göre 6-15 yaş grubundaki çocukların yüzde 91,3’ü internet kullanıyor. İnternet kullanan çocukların yüzde 83,9’u video izlerken yüzde 72,7’si dijital oyun oynuyor.

Düzenli internet kullanan çocukların yüzde 42,9’u hafta içi, yüzde 53,6’sı hafta sonu günde yaklaşık iki saat veya daha fazla internette vakit geçiriyor. Düzenli dijital oyun oynayan çocuklarda ise hafta sonu iki saatten fazla oyun oynama oranı yüzde 41,8’e ulaşıyor.

Araştırmada çocuklara ekran karşısında geçirdikleri sürenin günlük yaşamlarında ne gibi değişikliklere yol açtığı da soruldu. Çocukların yüzde 34,4’ü ekran başında daha fazla zaman geçirdiği için daha az kitap okuduğunu, yüzde 25,5’i ailesiyle daha az vakit geçirdiğini, yüzde 18,6’sı ise arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüşüp daha az oyun oynadığını belirtti.

Bu veriler, dijital araçların çocukların yaşamında önemli bir yer tuttuğunu gösterirken ekran kullanımının diğer faaliyetlerle kurduğu dengeyi de gündeme getiriyor. Ancak mesele yalnızca ekran başında geçirilen süre değil; çocukların dijital ortam dışında sosyalleşebilecekleri, hareket edebilecekleri ve kendi ilgi alanlarını geliştirebilecekleri olanaklara sahip olup olmadığı.

“Arkadaşlarımla buluşmak için herkesin boş olduğu zamanı bekliyorum”

Lise öğrencisi Defne Arslan, okul ve sınav hazırlığının arkadaşlarıyla geçirdiği zamanı sınırlandırdığını anlatıyor: “Okuldan eve geldiğimde önce ödevlerimi yapmam, ardından sınava çalışmam gerekiyor. Bazen bir kursum da oluyor. Arkadaşlarımla buluşmak istediğimde herkesin programını ayarlamak zorundayız. Çoğu zaman dışarı çıkmak yerine telefonda konuşuyoruz. Aslında birlikte vakit geçirmek istiyoruz ama herkesin kendine göre bir yoğunluğu var.”

Mert Can Yıldız ise dijital oyunların arkadaşlarıyla iletişim kurmasının bir yolu haline geldiğini ancak bunun yüz yüze buluşmaların yerini her zaman tutmadığını söylüyor.

“Arkadaşlarımla çevrim içi oyun oynadığımızda birlikte vakit geçirmiş oluyoruz. Ama bu, dışarıda buluşmakla aynı değil. Bazen hava güzel olduğunda parka gitmek ya da bisiklete binmek istiyoruz. Ancak herkesin programı farklı. Telefon ve bilgisayar daha kolay ulaşılabilir olduğu için çoğu zaman evde vakit geçiriyoruz.”

Serbest zaman da bir çocuk hakkı

Çocukların serbest zamanı yalnızca okuldan ve sorumluluklardan arta kalan boşluk olarak değerlendirilemiyor. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 31’inci maddesi, çocukların dinlenme, boş zaman değerlendirme, oyun oynama ve kültürel yaşama katılma hakkını güvence altına alıyor.

Bu hak, çocukların yalnızca ekran başında geçirdikleri sürenin sınırlandırılmasıyla değil, alternatif faaliyetlere erişimlerinin sağlanmasıyla da ilgili. Güvenli oyun alanları, erişilebilir spor alanları, kütüphaneler, kültür merkezleri ve ücretsiz sosyal etkinlikler çocukların serbest zamanlarını değerlendirebilmeleri açısından önem taşıyor.

Öte yandan çocukların boş zamanlarını yalnızca kurslar ve planlı etkinliklerle doldurmak da serbest zaman kavramının anlamını daraltabiliyor. Çocukların kendi oyunlarını kurabilmeleri, arkadaşlarıyla vakit geçirebilmeleri ve herhangi bir yetişkin yönlendirmesi olmadan ilgi alanlarını keşfedebilmeleri de gelişimlerinin bir parçası.

Çocuklara zaman kadar alan da gerekiyor

TÜİK verileri, çocukların dijital dünyada geçirdiği zamanın yanı sıra kitap okuma, spor yapma ve yüz yüze sosyalleşme gibi faaliyetlerin de günlük yaşamda yer bulmakta zorlanabildiğini gösteriyor. Ancak çocukların serbest zamanını yalnızca bireysel tercihler veya ailelerin ekran kullanımına yönelik kuralları üzerinden değerlendirmek yeterli değil.

Eğitim programlarının yoğunluğu, kentlerde güvenli oyun alanlarına erişim, ekonomik koşullar ve ücretsiz sosyal etkinliklerin yaygınlığı da çocukların kendilerine ayırabildikleri zamanı belirliyor.

Çocukların serbest zaman hakkı, günün sonunda geriye kalan birkaç saatten ibaret değil. Oyun oynayabilecekleri, arkadaşlarıyla buluşabilecekleri ve kendi tercihleri doğrultusunda vakit geçirebilecekleri koşulların oluşturulması gerekiyor. Çünkü çocukların ihtiyacı yalnızca daha az ekran süresi değil, çocukluklarını yaşayabilecekleri daha fazla zaman ve alan.