Atatürk’ün Van hayali 89 yıl sonra yeniden gündemde

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Fatmanur Polatcan

Van’da ikinci bir üniversiteye dair talepler gündemdeki yerini korurken; Mustafa Kemal Atatürk’ün 1937 yılında TBMM’de dile getirdiği ve Van Gölü kıyısında sadece bir yükseköğretim kurumu değil, bünyesinde sinemadan spor kulüplerine kadar barındıran modern bir “site üniversitesi” kurma projesi, Dr. Onur Semiz’in akademik çalışmasıyla yeniden gün yüzüne çıktı.

Konuya ilişkin akademik çalışma yürüten Dr. Semiz, doğuda üniversite kurulması fikrinin Atatürk’ün konuşmasıyla aniden ortaya çıkmadığını, ancak onun tarafından kararlı bir devlet politikası hâline getirildiğini söyledi.

Semiz, bu fikrin resmiyete döküldüğü ilk anı şöyle açıkladı: “1930’lu yıllarda artan yükseköğretim ihtiyacı ve doğuda üniversite kurulması fikri kamuoyunda tartışılır hâle gelmişti. Mustafa Kemal Atatürk bu fikri ilk kez 1937 yılında TBMM’nin yasama yılı açılışında dile getirdi. Böylece kamuoyunda olgunlaşan bir düşünce resmi gündeme taşınmış oldu.“

Van Gölü kıyısında bir eğitim kenti kurulacaktı

Atatürk’ün planladığı üniversitenin bugünkü kampüs anlayışından oldukça farklı olduğunu belirten Semiz, projenin bir “site üniversitesi” modeli olarak tasarlandığını anlattı ve şunları kaydetti: “Bu model içerisinde ilkokul, ortaokul, lise, öğretmen ve öğrencilerin konaklayabileceği alanlar bulunuyordu. Ayrıca çarşı, sinema, tiyatro, gazino ve spor kulüplerinin yer aldığı modern bir kültür merkezi düşünülmüştü“

Atatürk’ün hedefinin yalnızca bir üniversite kurmak olmadığını vurgulayan Semiz, “Amaç, kara ve hava ulaşımının mümkün olduğu mükemmel planlı, modern bir Van şehrinin ilk adımını atmaktı” diye konuştu.

Heyet Van’da incelemelerde bulundu

Atatürk’ün açıklamalarının ardından hükümetin somut adımlar attığını belirten Semiz, dönemin Maarif Vekili Saffet Arıkan başkanlığında oluşturulan heyetin 1938 yılında Van dâhil birçok doğu ilinde incelemeler yaptığını söyledi.

Semiz, “Heyet 6-11 Temmuz 1938 tarihleri arasında Van’da çalışmalar yürüttü. Ancak bugün elimizde resmi kurumlar tarafından hazırlanmış kapsamlı belgeler bulunmuyor. Sadece İsmail Hakkı Tonguç’un özel arşivindeki notlara ulaşabiliyoruz” dedi.

Erzurum tercihi öne çıktı

Üniversitenin ilk olarak Van’da kurulmasının planlandığını ancak zamanla Erzurum seçeneğinin de güç kazandığını belirten Semiz, bunun temel nedeninin dönemin koşulları olduğunu ifade etti.

“Erzurum o yıllarda ulaşım, eğitim ve imar bakımından Van’a göre daha gelişmiş durumdaydı” diyen Semiz, “Van’ın mevcut şartlarında böylesine büyük ve kompleks bir yapının kurulması oldukça zordu. İsmail Hakkı Tonguç’un notlarından anladığımız kadarıyla inceleme heyeti de tercihini Erzurum’dan yana kullanmıştı” diye konuştu.

En büyük sorun eğitim altyapısıydı

Projenin önündeki en büyük engellerden birinin bölgedeki eğitim altyapısının yetersizliği olduğunu vurgulayan Semiz, o yıllarda doğu illerindeki okul sayısının oldukça düşük seviyelerde bulunduğunu anlattı.

Semiz, “Üniversiteye öğrenci yetiştirecek eğitim sistemi henüz yeterli düzeyde değildi. Bunun yanında sağlık, ulaşım, bayındırlık ve iş gücü alanlarında da ciddi eksiklikler vardı” dedi.

Atatürk’ün vefatıyla proje rafa kalktı

Projenin kaderini değiştiren temel gelişmenin Atatürk’ün vefatı olduğunu söyleyen Semiz, ardından yaşanan ulusal ve uluslararası gelişmelerin de süreci durdurduğunu belirtti.

Semiz, “Atatürk’ün vefatı, Hatay meselesi ve II. Dünya Savaşı’nın başlaması nedeniyle proje rafa kaldırıldı. Ancak savaş sonrasında konu yeniden gündeme geldi ve nihayetinde 1957 yılında Erzurum’da Atatürk Üniversitesi kuruldu” diye konuştu.

“Bugün aynı modele ihtiyaç olduğunu düşünmüyorum”

Van’da ikinci üniversite tartışmalarını da değerlendiren Semiz, günümüz şartlarının 1930’lu yıllardan çok farklı olduğuna dikkat çekti. Semiz, “İçerisinde ilkokul, ortaokul ve lise kademelerinin bulunduğu bir üniversitenin günümüzde uygulanmasının gerekli olmadığı kanaatindeyim” dedi.

Mevcut üniversitelerin güçlendirilmesinin daha doğru olacağını ifade eden Semiz, “Üniversite sayısını artırmaktan ziyade mevcut üniversitelerimizin imkânlarının geliştirilmesi, eğitim kalitesinin yükseltilmesi ve araştırma projelerine verilen desteğin artırılması hem bölgesel kalkınma hem de uluslararası rekabet açısından daha faydalı olacaktır” değerlendirmesinde bulundu.