İbrahim Türk
Türkiye’de afetlere yönelik hazırlık çalışmaları yıllardır masa üstünde hazırlanan bazı planlarla sürdürülse de sahadan gelen tanıklıklar bu planların uygulamada önemli boşluklar taşıdığını gösteriyor. Profesyonel ekipler ve gönüllüler, 6 Şubat depremleri başta olmak üzere farklı afetlerde yaşadıkları deneyimleri aktararak sistemdeki yapısal sorunlara dikkat çekiyor. 9. Köy olarak sahada afet yönetimini bilen ve uygulayan kişilerle konuşarak son durumu saptamaya çalıştık.
“Yetkinlik eksikliği sistemi zayıflatıyor”
Yaklaşık 20-25 yıllık deneyime sahip bir arama-kurtarma çalışanı afet yönetiminin temel problemini “yetkinlik” eksikliği olarak özetliyor. Yönetici pozisyonlarında bilgi yerine unvanın öne çıkmasının, sahada alınan her kararı etkisizleştirdiğini belirterek, “Başındaki kişinin eğitimi yoksa sistem de yok oluyor” diyor.
Vatandaşların riskli davranışlarının etkisi ne?
Görüşülen saha çalışanları, afetlerde toplumun riskli davranışlarının ciddi bir engel oluşturduğunu da ifade ediyor. Hatay’da bir enkaz çalışmasında vatandaşların güvenlik hattını aşması ve vinçleri kontrolsüzce kullanmaya çalışması hem profesyonel ekipleri hem afetzedeleri tehlikeye atmıştı. Bir gönüllü, “Toplum eğitimi içselleştirmediği sürece en iyi plan da çöker” diyerek kültürel refleksin etkisini vurguluyor.
Tatbikatlar yetersiz mi?
Saha çalışanları, Türkiye Afet Müdahale Planı’nın kâğıt üzerinde güçlü görünmesine rağmen uygulamada sıkça aksadığını belirtiyor. Tatbikatların çoğu zaman göstermelik kaldığı, afet anında panik, yetki karmaşası ve iletişim kopukluklarının ön plana çıktığı ifade ediliyor. Bir arama-kurtarma uzmanı, “Teoride öğrendiğin sahada birebir karşılık bulmayabilir ama o bilgi yine de pusulan olur” diyerek plan-uygulama farkını özetliyor.
Arama-kurtarma operasyonlarında psikolojik yük
Farklı kurumlarda görev almış deneyimli bir arama-kurtarma gönüllüsü, operasyonların teknik olduğu kadar psikolojik bir yük taşıdığını anlatıyor. Enkazın ilk dakikalarında verilen kararların hayati olduğunu söyleyerek, “Bir kişiye daha ulaşabilir miyiz?” sorusunun baskısının en deneyimli çalışanı bile zorladığını ifade ediyor. Gönüllü, disiplinsiz gönüllü katılımının risk yarattığını ve kurumlar arası koordinasyondaki kopuklukların her dakikanın değerli olduğu bir süreçte çok ağır sonuçlara yol açabileceğini söylüyor. Lojistiği “sahanın görünmez yükü” olarak tanımlayan gönüllü, ekipmanın var olup sahaya ulaştırılamamasının yarattığı çaresizliği de vurguluyor.
Bir kadın gönüllünün tanıklığı
10 yıldır arama kurtarma gönüllüsü olarak görev yapan bir kadın gönüllü, afet gönüllülüğüne yoğun kaygı döneminde başladığını ve bunun kendisi için bir güçlenme süreci olduğunu anlatıyor. Sahada kadın olmanın iki yönlü bir durum yarattığını belirten gönüllü ekip içinde cinsiyetin öneminin kalmadığını, ancak vatandaşlardan cinsiyetçi tepkilerle karşılaştığını, buna karşın kadın afetzedelerin kendisiyle daha kolay iletişim kurduğunu ve bazı operasyonlarda bunun avantaj sağladığını da ifade ediyor.
Toplumsal kaderciliğin hâlâ güçlü bir bariyer olduğunu belirten gönüllü, bir sel tahliyesinde bir kadının “kaderimde ölmek varsa burada ölürüm” diyerek evden çıkmayı reddettiğini hatırlatıyor.
6 Şubat sonrası derinleşen hafıza
Görüşülen tüm saha çalışanları için 6 Şubat depremleri bir kırılma noktası olmuş. Kimisi yakınlarını kaybetmiş, kimisi ilk kez bu ölçekte bir çaresizliğe tanık olmuş. Deneyimli bir gönüllü, “O günden beri hiçbir operasyon sadece bir operasyon değil” diyerek afet hazırlığının artık kişisel bir sorumluluk gibi hissedildiğini söylüyor.
News
