Damla Yeltekin
Roman çocuklar, Türkiye’nin ve dünyanın birçok yerinde en dezavantajlı grubu oluşturuyor. 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü’ne sayılı günler kala bir kez daha okullardaki sınıfsal, ekonomik, kültürel ayrım çocukları okullardan uzaklaştırıyor. Hayatlarının ilk yıllarında okul sıralarında başlayan ayrımcılık iş görüşmelerine kadar uzanıyor.
Çanakkale merkez ilçede yer alan Fevzipaşa ve Atatürk mahalleleri kent genelinde Romanların yaşadığı bölgelerden sadece iki tanesi. Şehir yerleşiminin göbeğinde bulunan Fevzipaşa’nın mahalle sınırları, bir duvar gibi. Kent genelinde ten rengi, şive ve ikamet edilen evin yerine göre ayrım hemen başlıyor.
“Çanakkale’nin yerlisiyiz”
Roman Dernekleri Konfederasyonu Genel Başkanı ve Çanakkale Fevzipaşa Mahallesi’nin 25 yıllık muhtarı Hacı Ramazan Muhtaroğlu, kentte Roman yurttaşların karşılaştığı ayrımcılığı ve eğitimdeki eşitsizliklerden şikayetçi. Romanların Çanakkale’nin en eski yerleşik halklarından olduğunu belirten Muhtaroğlu, “1462’de Fatih Sultan Mehmet’in Çimenlik Kalesi’ni inşa ettirmesiyle atalarımız bu
mahallede ilk yerleşimi kurdu. Biz dışarıdan gelmedik” diyor.
“Potansiyel suçlu gibi görülüyoruz”
Muhtaroğlu, Roman çocukların eğitim hayatına dezavantajlı başladığını ve önyargılarla mücadele ettiğini ifade ise şu sözlerle dile getiriyor: “Roman vatandaşın hayatı roman. Anaokulunda, ilkokulda mücadeleyle başlıyor. Bir çocuğumuz yaramaz, diye sınıfta bırakıldı, dersleri düşük değildi. Aynı hatayı başka bir çocuk yapsa tolere ediliyor ama Roman olunca potansiyel suçlu gibi görülüyor.”
“İş yok, meslekler tükendi”
Fevzipaşa’da çocukların 10 yaşından sonra pazarda çalıştığını, limon sattığını, hurda topladığını belirten Muhtaroğlu, Romanların geleneksel mesleklerinin yok olduğuna dikkat çekiyor: “Ayakkabıcılık, at arabacılığı, sepetçilik bitti. Yağlı boya işlerini artık doğulular ucuz yaptığı için biz yapamıyoruz. Hamallık da azaldı. Müzisyenlik kaldı. 30 kişi bekliyor, 2 kişiye iş çıkıyor. Hastane, postane, belediye… Her kurumdan 10-20 kişi alınsa mahalle nefes alır. Ama kapılar Roman deyince kapanıyor… İş olursa çocuk da daha rahat gider okula. Kıyafetler çok pahalı. ”
Çanakkale genelinde 130 bin Roman yaşadığını belirten Muhtaroğlu, Atatürk Mahallesi gibi bölgelerde hala tuvaleti, suyu olmayan evler bulunduğunu anlatıyor.
“Öğretmenler önyargılı”
Hüseyin Çay iki çocuk babası. O da Roman çocukların eğitim sistemine dezavantajlı başladığını ve bu durumun okuldan erken kopuşlara yol açtığını söylüyor. Ailelerin yoksulluk ve eğitimsizlik nedeniyle çocuklarına destek olamadığını belirten Çay, öğretmenlerin de önyargılı tutumlarıyla süreci daha da zorlaştırdığını belirtiyor: “İlkokul eğitimine baktığım zaman anne cahil, baba zaten ilgilenmiyor. Türkçede sorular geliyor, cevaplanamıyor. Matematikte toplama çıkarma yapılamıyor. Öğretmenler, ‘Zaten okumaz’ diye çocukları arka sıraya oturtuyor, ilgilenmiyor. O çocuk zaten hayata 1- 0 geriden başlıyor.”
Çay, çoğu çocuğun kendilerine ait odalarının da olmadığına dikkat çekerek; “Çocuk eve geliyor, ödevini yapamıyor. Anneye soruyor,cevap yok. Babaya soruyor, ya yok ya da bilmiyor. Ertesi gün kulak çekiliyor. Bu böyle devam ediyor. 2. sınıfta çocuk zaten piyasada yok” sözleriyle özetliyor yaşanan süreci. Çay, Roman yurttaşlara iş verilmemesinin, gençleri kolay para kazanma yollarına ittiğini, suça sürüklediğini belirtiyor.
“Okuma yazma öğrenemeyenler de var”
Çanakkale Fevzipaşa Mahallesinde yaşayan Müjgan Çay ise Roman çocukların mahalle yapısı gereği daha özgür bir ortamda büyüdüğünü ancak öğretmenlerin çocuklar zorlandığında destek olmak yerine ayrımcılık yaptığını savunuyor: “Bu çocuk orada barınmakta ve uyum sağlamakta zorlanır. Öğretmenler de buna destek olacağına daha çok ayrımcılık gösterince bu çocuk okula da alışmıyor, okumayı da sevmiyor, okumuyor da.”
Barakadan çadıra, çöpten pazara
Atatürk Mahallesi, yaklaşık 30 yıl önce Çanakkale merkezde ev bulamayan ailelerin göçüyle oluştu. Geçmişte konutlar yapılsa da bölge göç almaya devam ediyor. Bugün hâlâ barınakların kurulduğu mahallede yaşayan Roman yurttaşlar, geçimlerini çoğunlukla bitpazarından sağlayarak yaşam mücadelesi veriyor. Konutlarla birlikte barakalarda yaşayan insanların tahmini sayısı yaklaşın bin. Atatürk Mahallesi kanaat önderlerinden, Çanakkale Eski Romanları Sosyal Yardımlaşma ve Kültür Derneği Başkanı Seyfettin Zenger, Roman çocukların yaşam koşulları ve eğitimde yaşadığı zorluklara dikkat çekiyor.
Zenger, Roman gençlerinin ve çocuklarının büyük kısmının çöpten geçindiğini belirterek, “Bizim Roman camiasının gençlerinin yüzde 90’ı çöpten geçiniyor. Kimsenin belirli bir işi yok. 100 kişide 10 kişinin belirli işi olur. Gerisi sağda solda hamallık, kağıtçılık,
çöpçülük, hurdacılık yapıyor” diyor.
“Çocuklar mum ışığında ders yapıyor”
Yaşam koşullarının çocukları doğrudan etkilediğini anlatan Zenger, mahalle ortamını şöyle anlatıyor: “Hâlâ leğenin içinde yıkanan vatandaşlarımız var. Karanlıkta oturan vatandaşlarımız var. Geceleri mum ışığında ders yapan çocuklarımız var. Motorla o yağmurda, çamurda, üstü açık okula gidiyorlar.”
Roman çocukların ekonomik yetersizlikler nedeniyle eğitimden erken yaşta kopuş yaşadığını vurgulayan Zenger, “İlkokul-Ortaokul bitti mi, olay bitti. Bazısı ortaokulu da bitiremiyor. 4. sınıftan sonra yüzde 35- 40’ı onu da bitiremiyor. İlköğretim bitti mi okuma şansları yok. Çünkü para yok” diyor.
“Çadır aleminde yaşanmaz”
Zenger, çocukların yaşadığı çevresel koşulların psikolojik etkilerine de değinerek yaşadıkları ortamın zorluklarını şöyle anlatıyor: “Bizim çadır aleminde yaşanılmaz. Psikolojik olarak yaşanılmaz. Her tarafı çöp gibi olur. Sonuçta ekmeğinizi çöpten çıkartıyorsunuz. Çanakkale’deki Roman camiasının pisliği hiçbir yerde yok. Bütün Çanakkale’nin çöpünü toplayıp oraya getiriyoruz. Bizim orayı düzeltme şansımız çok zor.“
News
