Mecnun Çali
Türkiye’de 2025’in ilk yarısında yalnızca SGK kayıtlarına göre 208 işçi inşaat kazalarında yaşamını yitirdi. Uzmanlara göre bu ölümlerin önemli bir bölümü, Van başta olmak üzere Doğu ve Güneydoğu illerinden büyükşehirlere çalışmaya giden gençlerden oluşuyor. Çoğu kayıt dışı çalışan bu işçiler için “ekmek davası” hayatlarına mal oluyor.
A sınıfı İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı İskender Temel, yıllardır hem doğu hem batı illerindeki şantiyelerde görev almış bir isim. Vanlı gençlerin batı şehirlerindeki inşaatlarda hayatlarını kaybetmesini “göz göre göre gelen bir felaket” olarak tanımlayan Temel, şunları söyledi:
“İstanbul, Ankara ve Antalya gibi büyük şehirler başta olmak üzere Van, Hakkâri, Bitlis gibi illerde de çalıştım. Şunu çok net söylüyorum; bugün Van’dan çıkıp batıya inşaatta çalışmaya giden her genç, sistematik bir riskin içine giriyor. Denetimsizlik, eğitimsizlik ve umursamazlık bu çocukları mezara gönderiyor.”
İskender Temel
“Ne iş olursa yaparım” yaklaşımı kazaya kapı aralıyor
Doğu ve Güneydoğu’da iş kazalarının daha yüksek olmasının nedenlerini ruhsatsız inşaatların çokluğu, denetimlerin hemen hemen hiç olmayışı ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği kültürünün olmayışı etkenlerine bağlayan Temel, bölge insanının aşırı kendine güvenmesinin de kazalarda etkin olduğu görüşünde: “Ve tabii ki bölge insanımızın kendine aşırı güvenmesi ve ekonomik sıkıntılardan dolayı ‘Ne iş olursa yaparım’ gibi mecburiyetlere bırakılması sonucu tecrübesiz olarak inşaat sektöründe çalışması, kazaları kaçınılmaz hale getiriyor.“
En yaygın kazalar: Yüksekten düşme ve elektrik çarpması
Vanlı işçilerin yoğunluklu olarak batı illerinde çalıştığına dikkat çeken Temel, medyaya yansıyan haberlere göre her ay 1-2 ölümlü iş kazası haberi aldıklarını söyledi. SGK’nın son yıllarda daha düzenli kayıt altına aldığı kazaların istenilen seviyeye gerilemediğine işaret eden Temel, en çok görülen iş kazalarının “yüksekten düşme” ve “elektrik çarpması” olduğunu söyledi. Temel, “Aileler çocuklarını ekmek parası için gönderiyor, cenazeleri geri geliyor. Bu kabul edilemez” dedi.
“İlkokulda iş güvenliği dersi verilmeli”
Temel, iş kazalarının minimum seviyeye inmesi için işçi, işveren ve devletin sorumluluklarını eksiksiz yapması gerektiğini vurguladı ve erken yaşta eğitimin önemine dikkat çekti:
“İş güvenliği kültürü küçük yaşlarda edinilir. Ancak ülkemizde iş güvenliği eğitimi üniversitelerin bazı bölümlerinde veriliyor ve insanlar ekonomik bağımsızlığını kazandıktan sonra yapılan iş esnasında iş güvenliği kültürü oluşturmaya çalışılıyor. Ancak belli bir yaştan sonra öğrenilen bilgiler, çok zor kültür haline gelmektedir. Daha ilkokuldan iş güvenliği dersi verilmesi gerekmektedir ki iş güvenliği kültürü oturabilsin.“
“Yanımızda yaralananlar oldu ders çıkarmıyoruz”
İsmini vermek istemeyen Vanlı bir inşaat işçisi ise çalışma koşullarını şöyle anlattı:
“Ekmek davamız olduğu için yeri geliyor gurbete çıkıyoruz. Çoğu zaman da Van’da kalıyoruz. Batıda çalıştığımızda ilk şantiyeye girerken sınavlar yapılıp denetim oluyor ama sonrasında denetimler büyük oranda gevşetiliyor. Bizler de rahat çalışmak ve işi daha çabuk bitirmek için sorumsuzca davranabiliyoruz. Yanımızda yaralanan arkadaşlarımız oldu ama ders çıkarmıyoruz. Van’da çalıştığımızda ise ruhsatsız ve kaçak yapılaşma çok fazla olduğu için sigortasız ve neredeyse 12 saati bulan çalışma saatleri, düşük maaş ve denetim eksikliği nedeniyle sıfır önlem alınmış oluyor. Bu da maalesef kazalara davetiye çıkarıyor. Biz çalışanların, bir de denetim mekanizmalarının eksikliğinden dolayı maalesef çok canımız gidiyor.“
Dört kritik neden: “Bu kazalar önlenebilirdi”
Temel’in paylaştığı tabloya göre, Vanlı işçilerin Batı şehirlerindeki inşaat şantiyelerinde yaşadığı başlıca ölüm nedenleri şu şekilde sıralanıyor:
Çalışma ortamının güvensiz oluşu: Yüksekten düşmeler, yüksekten malzeme düşmesi, elektrik çarpılmaları, kullanılan ekipmanların arızalı oluşu.
Güvensiz davranışlar: Çalışanların dalgın, dikkatsiz ve hızlı çalışması, iş güvenliği talimatlarına uymama, kişisel koruyucu donanımları (KKD) kullanmama ya da eksik kullanma.
İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile mesleki eğitim yetersizliği: İşçilerin iş güvenliği konusunda yeterli bilgi almaması, inşaat alanındaki bilgi ve beceriye sahip olmaması, kaza oranını artırıyor.
Mevzuat eksikleri ve denetim sorunları: İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının yetersiz oluşu.
Çözüm Önerileri
İskender Temel’in iş kazalarının en az seviyeye indirilmesi için atılması gereken adımları ise şöyle sıraladı:
“Devlet, ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin (OSGB) denetimlerini artırmalı, ruhsatsız inşaatları acilen mühürlemeli, yerinde şantiye müfettişi istihdam etmeli. İşveren ise bariyer sistemleri kurulmalı, düzenli KKD temini sağlanmalı, personel eğitimi verilmeli, ekipman bakımı düzenli yapılmalı. Çalışan, KKD ve yönetmeliklere uymalı, eğitim almalı,iİhmal durumunda ilgili mercilere bildirimde bulunmalı. İş güvenliği bilinci küçük yaşlarda kazandırılmalı, ilgili müfredatlarda zorunlu hale getirilmeli.”
News
